جملگى اين مسايل قادر نيستى ، چنان‌چه در يكى از آن‌ها خطايى و يا سهوى واقع شود ، هر آئينه نزد « هرقل » از كفّهء ميزان اعتبار تو را وزنى نخواهند ؛ همان به جواب اين مبهمات به « ابن عبّاس » حواله شود . چون رأى بر آن قرار گرفت ، « ابن عبّاس » سخن را از آب حيات مداد ، طراوتى و به الفاظ رنگين آبدار گلستان پررنگ و بوى معانى را نزهتى بخشيده ، در جواب نوشت : وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ « 1 » آن شىء است و دنيا لا شىء و دينى كه غير آن مقبول درگاه احديّت نشود ؛ « لا إله الا اللّه محمّد رسول اللّه » ، مفتاح نماز « اللّه اكبر » و غرس بهشت « لا حول و لا قوة الا باللّه العلى العظيم » ، تسبيحات جميع اشيا « سبحان اللّه و بحمده » و چهار ذى الحياتى كه نه در اصلاب پدر و ارحام امّهات بوده‌اند ؛ آدم و حوّا و عصاى حضرت موسى عليه السّلام و قربانى حضرت آدم عليه السّلام و فرزند بىپدر حضرت مسيح عليه السّلام و شخصى كه اقوام نداشته ؛ آدم عليه السّلام و قبرى كه با صاحب در سير است ، ماهى حضرت يونس عليه السّلام و قوس و قزح امان خداست از براى بندگان از غرق و مكانى كه يك نوبت فروغ شمس بر آن تافته ، بحرى است كه بنى اسراييل را منقلب گرديده و اين‌كه نوبتى جنبش كرده و ديگر نكرده ، كوه طور است كه حضرت بارى - عزّ اسمه - از تمرّد كتاب و احكام خداوندى به محاذى سر بنى اسراييل آمده ، بعد از قبول احكام به امر ايزد علام باز به جاى اصلى خود بازگشت و درختى كه بىآب سبز شده ، كدويى است كه حق تعالى از براى حضرت يونس رويانيد و آن چيز كه متنفّس است و روح ندارد ، صبح است و روزى كه در آنى عمل و ديروز مثل و فردا ، اجل و روز بعد از فردا امل و برق ، عمودى است در دست ملايكه كه بر ابر مىزنند و رعد ، ملايكه‌اى است مأمور به تحريك ابر و آوازش زجر آن است و محو قمر ، قول حضرت بارى است كه فرموده : وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ وَ النَّهارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنا آيَةَ اللَّيْلِ وَ جَعَلْنا آيَةَ النَّهارِ مُبْصِرَةً « 2 » و اگر آن محارق و محو نباشد ، روز از شب و شب از روز شناخته نشود . 1365 - علم و معرفت « سيّد شريف » در حاشيهء « مطالع الانوار » ، در تحقيق معنى علم و معرفت گفته : در اين‌جا دو معنى ديگر مىباشد . يكى اين‌كه معرفت ، اطلاق بر ادراك بعد از جهل مىشود و دوّم مطلق است بر دو ادراك كه به شىء واحد ، مدرك و عدم در بين هردو واقع گردد و اين دو قيد هيچ يك در علم

--> ( 1 ) . سورهء انبياء ، آيهء 30 . ( . . . و هر چيز زنده‌اى را از آب پديد آورديم ؟ . . . ) . ( 2 ) . سورهء اسراء ، آيهء 12 . ( و شب و روز را دو نشانه قرار داديم ، پس نشانهء شب را محو [ و تيره ] كرديم و نشانهء روز را ظاهر و روشن قرار داديم . . . ) .