1174 - تشبيه تشبيه به اعتبار طرفين ، يعنى به اعتبار « مشبه » و « مشبه‌به » منقسم به چهار قسم مىشود ؛ قسم اوّل « ملفوف » و دوم « مفروق » و سيّم تشبيه « تسويت » ، چهار تشبيه جمع است . « ملفوف » آن است كه مشبّهات متعدّد را به طريق عطف و يا غير آن آورده ، بعد از آن مشبه‌به را بياورند ، چنان‌كه « امرء القيس » گفته : كأن قلوب الطير رطبا و يابسا * لدي و كرها العناب و الحشف البالي و « مفروق » آن است كه اوّل مشبه و مشبه‌به را آورده ، بعد از آن مشبه و مشبه‌به ديگر ، نيز چنان‌چه « مرقس » در اين بيت در وصف زنان مذكور ساخته ، بياورد : النشر مسك و الوجوه دنانير * و أطراف الأكف عنم و تشبيه « تسويت » آن است كه مشبه متعدّد و مشبه‌به تعدّدى نداشته باشد . چنان‌كه شاعر گفته : صدغ الحبيب و حالي * كلاهما كالليالي و ثغره في صفآء * و ادمعي كاللالي و تشبيه جمع آن است كه مشبه‌به متعدّد باشد نه مشبه چنان‌كه « بحترى » گفته : بات نديما لي حتى الصباح * اغيد مجدول مكان الوشاح كإنّها يبسم عن لؤلؤ * منضد أو بردا و اقاح « حريرى » هم در يك بيت ، دندان محبوب را به پنج چيز تشبيه كرده كه گفته : يفتر عن لؤلؤ رطب و عن برد * و عن اقاح و عن طلع و عن حبب 1175 - استعارهء عناديه شيخ « محمود بن عمر قزوينى » خطيب در « ايضاح » و « علّامهء تفتازانى » هم ، كلام وى را در « مطول » در بحث « استعارهء عناديه » نقل نموده : استعارهء عناديه ، آن است كه اجتماع طرفين آن صورت امكان نپذيرد . چنان‌چه استعارهء معدوم از براى موجود ، مانند معدوم ضدّين ، اگر قابل قوت و ضعف‌اند ، استعارهء اشدّ از براى اضعف اولى است . پس آن كس كه اقلّ العلم و ضعيف القوه است ، اولى آن‌كه اسم ميّت از براى وى مستعدّ باشد ، ليكن جهت قلّت علمش ، بهتر از اقلّ قوّهء اوست . چه ادراك و فعل خاصهء حيوان و ادراكش از فعل ، متقدّم و اشد اختصاص به آن دارد . نقصان در ادراك دورى از حيات و بلكه عين ممات است و آن كس هم كه اكثر العلم است ، اولى آن