چون آزاد كردن براى كفّاره ، چه در اين صورت ميراث نمىبرد . دوم آنكه : كارى نكرده باشد كه بنده به سبب آن آزاد شود ، چون بريدن گوش و بينى او چنانچه در بحث عتق مذكور شد ، چه اگر چنين كرده باشد از آن بنده ميراث نمىبرد . و بندهء آزاد كرده از آقا به ولا ميراث نمىبرد مگر در ولاى داير . و شيخ ابن بابويه فرموده كه : در ولاى عتق بندهء آزاد كرده شده از آقا ميراث مىبرد . سوم آنكه : از گناهان و جناياتى كه از بنده صادر مىشود در وقت آزاد كردن او خود را برى نساخته باشد ، چه در اين صورت ميراث نمىبرد . چهارم آنكه : ميراث خوارى سواى او نداشته باشد ، چه اگر ميراث خوارى داشته باشد ميراث نمىبرد . و هر گاه به اين شروط مردى بنده‌اى آزاد كند و آن بنده بميرد آزاد كننده از آن بنده ميراث مىبرد ، و اگر آزاد كننده موجود نباشد ميراث بنده تعلّق به اولاد آزاد كننده دارد خواه ذكور باشند و خواه اناث . [ 1 ] و اگر اولاد نباشند ميراث او به برادران و خواهران [ 2 ] پدرى و اجداد و جدّات و اعمام و عمّات و اخوال و خالات و اولاد ايشان تعلّق دارد ، و خويشان مادرى را در اين صورت ميراث نمىرسد . و اگر آزادكنندهء خويش نداشته باشد خويشان كسى كه آزادكننده را آزاد كرده باشد ميراث از او مىبرند ، و همچنين هرچند بالا روند . و اگر آزادكننده زن باشد خود ميراث مىبرد ، و با عدم او خويشان پدرى ميراث مىبرند ، اما فرزندان آن زن از آن بنده ارث نمىبرند مگر آنكه فرزندان او خويشان پدرى آن زن باشند . پس در اين صورت به سبب خويشى پدرى زن ميراث مىبرند . و هر گاه بنده‌اى كنيزى را كه آزاد كرده باشند نكاح كند ولاى اولاد ايشان تعلّق به كسى دارد كه مادر ايشان را آزاد كرده باشد ، پس اگر بعد از آزادى مادر ايشان كسى جدّ ايشان را آزاد كند [ 3 ] ولاى اولاد به‌كسى منتقل مىشود كه جدّ

--> [ 1 ] - بلكه مختصّ به ذكور است و پدر آزاد كننده نيز مىبرد و مادر او نمىبرد . ( دهكردى ، يزدى ) * ارث بردن اولاد اناث خالى از اشكال نيست و مراعات احتياط خوب است . ( صدر ) [ 2 ] در اين مرتبه نيز مختصّ به ذكور است ، پس خواهران وجدّات نمىبرند و همچنين عمّات‌و خالات . ( دهكردى ، يزدى ) [ 3 ] و پدر ايشان آزاد نشده باشد . ( دهكردى ، يزدى )