بناى كلمه . پنجم : علم به لغت عرب آن مقدار كه قرآن و احاديث حضرت رسالت پناه و ائمّهء معصومين عليهم السلام را تواند فهميدن . ششم : علم منطق ، و آن علمى است كه فهم را از خطاى در فكر نگاه مىدارد ، و از علم منطق دانستن شرايط حدّ و برهان و معرفت اشكال اقترانيّه و استثنائيّه كافى است . هفتم : دانستن چهار اصل : اوّل : آيات قرآنيّه . دوم : احاديث نبويّه صلى الله عليه و آله و سلم و ائمّه عليهم السلام كه از آنها احكام شرعيّه مستنبط مىشود ، و در دانستن آنها دانستن بيست و پنج امر لازم است : و آن دانستن ناسخ و منسوخ آنهاست و عموم و خصوص و امر و نهى و اطلاق و تقييد و محكم و متشابه و اجمال و بيان و ظاهر و مأوّل و قصد « 1 » الفاظ و كيفيّت دلالت و مقاصد الفاظ و متواتر و آحاد و مسند و مرسل و مقطوع و حال روات و تعارض ادلّه و قوّت استخراج . و آيات قرانيّه كه احكام شرعيّه از آن مستنبط مىشود قريب به پانصد آيه است ، و حفظ آنها شرط نيست بلكه فهميدن معانى آنها و استحضار آنها هرگاه محتاج به آنها شود كافى است . و در احاديث اعتماد بر اصل [ 1 ] مُصحّحى از چهار اصل مشهور - كه آن كافى و من لا يحضره الفقيه و تهذيب و استبصار است كه به سند متّصل از عدول تا امام روايت كرده‌اند - كافى است . سوم : احاطه [ 2 ] به مسايل اجماعيّه تا آنكه اجتهاد به‌خلاف آن نكند ، امّا معرفت مسايل اجماعى و خلافى واجب نيست . چهارم : دليل عقلى از استصحاب و برائت اصليّه در جايى كه محتاج به دليل عقلى مىشود و آنجا آيات قرآنيّه و احاديث نباشد ، و دانستن قياس پيش اماميّه حجّت نيست امّا نزد سنّيان حجّت است .

--> [ 1 ] - اعتماد بر يك اصل بس نيست ، بلكه فحص از معارض لازم است و شايد در اصول ديگرموجود باشد . ( يزدى ) [ 2 ] احاطهء فعلى لازم نيست ، قدرت بر اطّلاع كافى است ، بلى در اجتهاد فعلى فحص فعلى لازم‌است . ( نخجوانى ، يزدى ) ( 1 ) قضيّه ، خ ل .