خاتمه در بيان احكام نماز قضا و نماز سفر و نماز خوف و نماز جماعت و در آن چهار فصل است : فصل اوّل در بيان احكام نماز قضا : هر گاه نمازى از نمازهاى يوميّه از شخصى فوت شده باشد و آن شخص در وقت فوت آن نماز بالغ و عاقل و خالى از حيض و نفاس بوده باشد و كافر اصلى نبوده باشد قضاى آن نماز براو واجب است ، پس اگر نماز در وقت جنون [ 1 ] يا وقت حيض يا نفاس فوت شود قضا ندارد ، و همچنين هرگاه كافر اصلى مسلمان شود نماز ايّام كفر قضا ندارد . و امّا كافر مرتدّ هر گاه مسلمان شود واجب است بر او قضاى نمازهاى ايّام ارتداد . و همچنين نمازى كه در وقت خواب يا در وقت مستى از شخصى فوت شود قضاى آن نماز نيز واجب است ، و اگر شخصى چيزى بخورد كه موجب خوابىشود كه همهء وقت نماز در خواب باشد ، پس اگر نمىدانست كه خوردن آن موجب اين چنين خوابى است براو قضاى آن نماز واجب نيست [ 2 ] و اگر مىدانست كه موجب آن چنان خوابى است امّا آن‌را به‌واسطهء معالجهء مرض خورده و علاج به‌قول طبيب حاذق منحصر در آن بوده در اين‌صورت نيز قضاى آن نماز واجب نيست ، و همچنين قضا ندارد اگر آن را به اكراه به خورد او داده باشند . امّا اگر نه به‌واسطهء معالجهء مرض‌خورده‌باشد ، يابه‌قول طبيب

--> [ 1 ] - و همچنين هرگاه فوت شود به اغماء مستوعب وقت ، هرچند احوط قضاء كردن است روزآخر را ، هرگاه افاقه در روز باشد ، و شب افاقه را ، هرگاه در شب باشد ، و اين احتياط ترك نشود بلكه احوط اين است كه قضاء كند جميع ما فات را ، خصوصاً هرگاه اغماء مستند به فعل اختيارى خودش باشد ، سيّما اگر از روى معصيت باشد . ( دهكردى ، يزدى ) [ 2 ] آنچه فوت شده به سبب خواب مستوعب وقت مطلقاً در جميع صور مذكوره قضاء نمايد . ( مازندرانى ) * بلكه لازم است با رجاء زوال عذر . ( خراسانى ) * در جميع صور خواب قضاء واجب است . ( دهكردى ، كوهكمره‌اى ، يزدى )