است كه شخص به خواب رفته [ 1 ] باشد يا بيهوشى [ 2 ] او را دست داده باشد يا بول يا غايط يا باد از موضع معتاد [ 3 ] بيرون آمده باشد ، يا زن استحاضهء قليله داشته باشد چنان كه مذكور خواهد شد . امّا جائى كه غسل كافى است و احتياج به وضو نيست آن وقتى است كه آدمى جنب باشد كه چون غسل جنابت كند نماز مىتواند گزارد و احتياج به وضو نيست بلكه اكثر عُلما فرموده‌اند كه : وضو ساختن با غسل جنابت حرام است [ 4 ] . و امّا جايى كه در نماز گزاردن هم وضو بايد ساخت و هم غسل بايد كرد آن وقتى است كه زن از حيض پاك شده باشد يا از نفاس يا استحاضه كثيره يا متوسطه داشته باشد ، يا عضوى از اعضاى آدمى به عضوى از اعضاى ميّت آدمى برسد [ 5 ] به پنج شرط :

--> [ 1 ] - كه غالب شود بر چشم و گوش خواه در حالت قيام باشد يا در حال نشستن . ( نخجوانى ) [ 2 ] ظاهر اين است كه زوال عقل نيز در حكم بيهوشى است كه از موجبات وضوء است . ( تويسركانى ) * بلكه هر چيزى كه مزيل عقل بوده باشد . ( خراسانى ) * و هرچه عقل را زايل كند چون ديوانگى و مستى . ( دهكردى ، يزدى ) * بلكه هرچه ازالهء عقل نمايد از ديوانگى و مستى و نحو آن ملحق به بيهوشى است . ( صدر ) * و آنچه عقل را زائل كند در حكم بيهوشى است . ( مازندرانى ) * و همچنين است مستى و ديوانگى . ( نخجوانى ) [ 3 ] چه اصلى چه عارض ( خراسانى ) * شخصى هر چند كه بر خلاف معتاد غالب ناس بوده باشد ، و همچنين است اگر موضع معتاد مسدود بوده باشد و منحصر شود مخرج او در غير معتاد ، بلكه منحصر هم نشود على الاقوى . ( نخجوانى ) [ 4 ] حرمت تشريعى بى اشكال دارد ، و حرمت ذاتى بى اشكال ندارد ، وضوء بعد از غسل جنابت به جهت تعليم غير ، يا به جهت تبريد و غيره بسازد محذورى ندارد ، و اللَّه العالم . ( دهكردى ) * قول اكثر علماء اقوى است . ( كوهكمره‌اى ) [ 5 ] وجوب وضوء با غسل غير جنابت از اغسال مذكوره احوط است و تعيّن آن در نظر حقير خالى از اشكال نيست نظر به جمله‌اى از اخبار وارده از ائمّة معصومين عليهم السلام . ( تويسركانى ) * وجوب وضوء با هر يك از اغسال مذكوره احوط است . ( خراسانى )