بلكه در بسيارى از موارد ، اخلاقيات و دستورهاى اجتماعى و حكومتى اسلام ، فراموش مىشده است ، ولى در هر حال ، نمونه‌هاى بارز و ارزنده‌اى از پيشرفت علم و صنعت و وجود قدرت و شوكت در جامعهء تمدن اسلامى به چشم مىخورد . بنابراين ، از نظر واقعيت تاريخى نيز ، اسلام در جامعه‌سازى نمونه‌هايى - هرچند ناقص - ارائه كرده است ، كه جنبه‌هاى منفى آنها نه از اسلام كه از مسلمانان سرچشمهء گرفته بوده است . 9 . مقايسه‌اى از جامعه اسلامى و دنياى متمدن تا اين‌جا دانستيم كه جامعهء اسلامى نطفهء تكامل را در خود دارد و آن را پرورش مىدهد و به طور خودكار راه كمال را مىپيمايد . اينك براى آن‌كه تفوق و برترى اسلام را از نظر نقشهء ساختمان جامعه بر دنياى متمدن امروز يادآور شويم ، خوب است مقايسه‌اى كوتاه از تمدن موجود و تمدن آرمانى اسلامى ارائه كنيم . يكم ؛ - همان‌گونه كه گذشت - در جامعهء آرمانى اسلامى « ايمان به خدا » در سرلوحهء برنامهء زندگى فردى و اجتماعى قرار دارد و زيربناى اين ساختمان عظيم است ، ولى در جامعهء متمدن امروز - اگر هم خداشناسى باشد - « ايمان به خدا » پايه و اساس زندگانى نيست . اثر عظيم ايمان و خداشناسى در تنظيم وضع زندگانى و ايجاد ملكات فاضله و تقويت روحى حيات مثبت ، مطلبى است كه احتياج به بيان ندارد ، لذا جامعهء متمدن امروز با وصف همهء پيشرفت صنعت و اعجاز علم ، سازمانى متزلزل و خلل‌پذير و بىبنياد است . دنياى امروز از تكيه‌گاه اصلى زندگى دست برداشته و در گرداب هلاكت افتاده است ، ولى جامعهء آرمانى اسلام ، در عين اين‌كه از همهء مزاياى مادى و پيشرفت‌هاى