هگل يا هانرى برگسون يا نظريهء نسبيت اينشتين يا بسيارى از نظريه‌هاى مهم اقتصادى و اجتماعى به همين سادگىهايى است كه اين ساده‌دلان پنداشته‌اند ؟ ! افكار و نظريات عالى در هر رشته‌اى خواه ناخواه دقت‌هايى را همراه دارد و تا انسان كوشش نكند و سطح فكر خويش را بالا نبرد موفق به درك آنها نخواهد شد . گويند هنگامى كه « ابوتمام » شاعر تواناى عرب يكى از قصائد غرّاى خويش را انشاء كرده بود برخى از خرده‌گيران به وى گفتند « لَمِ لاتَقولُ ما يُفْهَمُ ؟ » يعنى چرا چيزى نمىگويى كه فهميده شود ؟ مقصودشان اين بود كه چرا طورى سخن نمىگويى كه ما بفهميم ؟ ابوتمام در پاسخ گفت : « لِمَ لاتَفْقَهونَ مايُقالُ ؟ » يعنى شما چرا آنچه را گفته مىشود نمىفهميد ؟ اين جانب براى هر سه مقاله پاورقىهاى مشروح نوشت و فقط قسمتى از اواخر مقالهء 9 كه مربوط به مبحث « غايات » بود باقى ماند . راجع به آن قسمت از آن جهت كه با مطالب مقالات آينده بستگى داشت بهتر آن ديد كه به همان اندازه كه در متن بيان شده قناعت كند والبته بعداً در مقالهء 10 و مقالهء 14 به حد لزوم دربارهء آن قسمت عالى در متن و پاورقىها بحث خواهد شد . تهران - / تيرماه 1335 شمسى مرتضى مطهرى