تفسير كبير را نيز نقل كنيم . فخر رازى در جلد پنجم تفسير كبير در ذيل آيهء كريمهء « وَ اللَّهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهاتِكُمْ لا تَعْلَمُونَ شَيْئاً وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ » « 1 » مىگويد : « نفس انسان در آغاز خلقت از جميع علوم و معارف خالى است و خداوند حواس را به او عنايت فرمود تا از اين راه علوم و معارف را استفاده كند . » وى از جملهء « لا تَعْلَمُونَ شَيْئاً » استفاده مىكند كه نفس انسان در آغاز كودكى واجد هيچ معلومى نيست و از تعقيب اين جمله به جملهء « وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ » * استفاده مىكند كه آغاز نقش بستن علوم و معارف بر لوح ضمير انسان از مجراى حواس است . سپس به طور تفصيل وارد اين مطلب مىشود و ابتدا به صورت اشكال مىگويد : « تصورات و تصديقات يا بديهى هستند يا نظرى و البته نظريات بايد از بديهيات كسب شوند ، پس مىبايست بديهيات قبل از حصول نظريات در ذهن وجود داشته باشند و در اين‌جا اين سؤال يا اشكال پيش مىآيد كه آيا خود بديهيات از كجا پيدا شده‌اند ؟ آيا از آغاز خلقت همراه آدمى بوده‌اند يا آن‌كه بعد پيدا شده‌اند ؟ شق اوّل يقيناً باطل است ، زيرا ما مىدانيم كه جنين در رحم مادر به هيچ چيز بديهى علم ندارد ؛ مثلًا نمىداند كه " اجتماع نقيضين محال است " يا اين‌كه " كل اعظم از جزء است " و بنا بر شق دوم لازم مىآيد كه بديهيات نيز كسبى باشند و اگر كسبى باشند مىبايست از علوم ديگر اكتساب شوند و لازمهء اين مطلب اين است كه تمام بديهيات مفروضهء ما نظرى باشند و به علاوه اين رشته تا بىنهايت پيش خواهد رفت و به جايى نخواهد رسيد » . فخر رازى پس از ذكر اين اشكال مىگويد : « اين اشكالى است بسيار قوى . » و خودش اين طور از اشكال جواب مىدهد : « شق دوم را اختيار مىكنيم و قبول داريم كه بديهيات در آغاز نبوده‌اند و بعد حاصل شده‌اند . و لازمهء اين مطلب كسبى و نظرى بودن آنها نيست ، زيرا حصول بديهيات با اعانت و يارى حواس سمعى و بصرى انجام مىيابد نه از راه كسب و نظر و استدلال » . سپس به تفصيل بيش‌ترى در اطراف اين جواب مىپردازد و

--> ( 1 ) . خدا شمارا از شكم‌هاى مادرانتان بيرون آورد ، در حالىكه هيچ چيزى نمىدانستيد و از براى شما گوش وچشم‌ها و دل قرار داد ، باشد كه سپاس‌گزارى نماييد ( نحل ( 27 ) آيهء 78 )