محمد باقر شريعتى سبزوارى

264

تحريرى بر اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسى )

حيوان بيش از چند دفعه معدود واقع نمىشود و به علاوه اگر عادت مبدأ غريزه بود لازم بود كه حيوانات هر چه طويل العمرتر باشند از لحاظ غريزه كامل‌تر باشند و حال آن‌كه قضيه عكس است و حيوانات كامل الغريزه غالباً عمرهاى بسيار كوتاه دارند . و ديگر آن‌كه اين نظريه مبتنى بر يك نظريهء كلى است كه لامارك و داروين در مورد انتقال صفات اكتسابى از اسلاف به اعقاب دارند و تحقيقات جديد علم وراثت اين نظريه را مردود شناخته است . ديگر اين‌كه ما در مورد انسان مشاهده مىكنيم كه حركات عقلانى و ادراكى هيچ‌گاه به صورت غريزه به اعقاب منتقل نمىشود و اگر اين نظريه درست بود لازم بود كه اعمال عقلانى انسان به‌صورت غريزه به عقاب منتقل شود و نوزادان انسان كامل‌ترين حيوانات باشند از لحاظ غرايز ، و حال آن‌كه قضيه كاملًا بر عكس است و آن‌كه از لحاظ هدايت غريزه از همه ناقص‌تر است انسان است . د ) حركات غريزى اعمالى خود به خودى هستند و بدون دخالت اراده و انديشه صورت مىگيرند ؛ مانند اعمال انعكاسى كه از موجود زنده سر مىزند ؛ از قبيل حركات جهاز هاضمه هنگامى كه غذا وارد آن مىشود و يا ترشح غدد زير زبان هنگامى كه مثلًا ترشى روى زبان قرار مىگيرد و غير اين‌ها . فرقى كه هست اين است كه اين سلسله اعمال انعكاسى بسيط و ساده هستند ، ولى حركات غريزى ، مركب و پيچيده‌اند . تمام حركات غريزى حيوان در نسل‌هاى پيش حركاتى انعكاسى و ساده بوده‌اند بعدها به تدريج كه حيوانات تكامل يافته‌اند و انواع از يك‌ديگر اشتقاق يافته‌اند اين حركات نيز كه به صورت عادت در آمده‌اند به موازات ساير قسمت‌هاى وجودى حيوان تكامل پيدا كرده و طبق قانون وراثت به اعقاب منتقل شده‌اند . اين نظريه منسوب به داروين است . اين نظريه نيز به چند دليل مردود شناخته شده : يكى همان كه در بالا گفته شد كه علم وراثت نظريهء انتقال صفات اكتسابى را قبول نمىكند ، و ديگر آن‌كه حركات انعكاسى عكس العمل بدن حيوان در مقابل يكى از مؤثرات خارجى است و حال آن‌كه حركات غريزى از عوامل درونى حيوان سرچشمه مىگيرد . آيا چه محرك خارجى در بدن حيوان تأثير مىكند كه او را به طرف غذا يا لانه ساختن يا نزديكى جنسى روانه مىسازد ؟ به‌علاوه چگونه مىتوان