نور است ، ولى نمك ذاتاً شور و نور ، خودْ عين روشنايى مىباشد . با اين حساب تصور و تصديق مجهول به يارى تصور و تصديق معلوم و بديهى ، روشن مىشود ؛ اما تصورات و تصديقات بديهى ذاتاً روشن و معلومند و نيازى به استعانت ندارند . 2 . هر معلوم نظرى ( غيربديهى ) به‌واسطهء تأليف و تركيب بديهيات و يا نظرياتى كه به بديهيات منتهى مىباشند پيدا مىشود . هيچ قضيهء نظرى و تصديق مجهول و پيچيده بدون كمك معلومات بديهى تحقق پيدا نمىكند . 3 . علوم ، كثرتى به‌واسطهء انقسام به بديهى و نظرى دارند ، زيرا همهء علوم بشرى از يك رشته مسائل نظرى و بديهى مخصوص و معينى تشكيل شده است و از سوى ديگر مسائل هر علمى نيز عبارت است از : يك سلسله تصورات و تصديقات مجهول و معلوم ، بديهى و نظرى . [ تجزيه و تركيب عملى و نظرى ( ذهنى ) ] در تكميل بحث فوق علّامهء شهيد مىفرمايد : سابقاً گفته شد كه ادراكات ، كثرتى از لحاظ بساطت و تركب دارند و در پاورقىهاى گذشته گفتيم كه تجزيه و تركيب ( آناليز Analyse و سنتز Sunthese ) بر دو گونه است : عملى و نظرى ( ذهنى ) . تجزيه و تركيب عملى آن است كه انسان مواد خارجى را موضوع عمل تجزيه و يا تركيب قرار دهد ؛ مثل آن‌كه يك مركب صنعتى ( از قبيل ساعت و ماشين ) يا يك مركب طبيعى ( از قبيل آب ) را با جزء اوليهء آن‌ها تجزيه كند و يا دوباره آن‌ها را بسازد . تمام عمليات شيميايى كه در لابراتوارها انجام مىگيرد از اين قبيل است و اين تجزيه و تركيب عملى مهم‌ترين شرط لازم به دست آوردن قوانين طبيعت است . علوم طبيعى از آغاز پيدايش ، پيش‌رفت خود را مديون مشاهدات دقيق و آزمايش‌ها و تجزيه و تركيب‌هاى عملى مىداند . در قرون اخيره دانشمندان اروپا اهتمام شايانى به اين روش سودمند به خرج دادند و در نتيجه موفقيت‌هاى شگرف و عظيم كه هرگز در مخيل بشر خطور نمىكرد ، به دست آوردند .