و ذلك أنّ هناك قضايا خارجيّة تنطبق بموضوعاتها و محمولاتها على الخارج ،

--> تا اينجا بحث راجع به مفهوم وجود بود ، اما علامه قدّس سرّه در صدد اثبات آن هستند كه حقيقت وجود نيز بر دو قسم است : مستقل و رابط . يعنى در خارج نيز علاوه بر وجودهاى مستقل و فى نفسه ، وجودهايى نيز تحقق دارند كه رابط ميان وجودهاى مستقل مىباشند ، وجودهايى كه خود ، وجود شيئى نيستند بلكه رابط ميان دو شىء موجود مىباشند . ( 1 ) . مقدمات استدلالى كه علامه رحمه اللّه براى اثبات تحقق خارجى وجود رابط آورده‌اند به اين صورت مىتوان تنظيم نمود : 1 . قضيهء « انسان خندان است » مثلا ، يك قضيهء صادق خارجى است . 2 . صادق بودن قضيهء فوق بدين معناست كه مفاد آن قضيه با خارج مطابقت دارد و معناى مطابقت يك قضيه با خارج آن است كه همهء اجزاء و اركان آن در خارج ثبوت و تحقق دارند . 3 . در قضيهء فوق ( مراد قضيهء ذهنيه است نه لفظيه ) علاوه بر موضوع و محمول كه دو مفهوم مستقل‌اند ، يك مفهوم سومى نيز تحقق دارد كه رابط ميان موضوع و محمول بوده ميان آنها اتصال و پيوستگى برقرار مىسازد . 4 . مفهومى كه رابط ميان موضوع و محمول است ، عين ربط و تعلق به طرفين مىباشد و هيچ نحوه استقلالى از آن دو ندارد . در نتيجه : قضيهء « انسان خندان است » حاكى از تحقق و عينيت سه چيز است : يكى وجود انسان و ديگرى وجود خنده و سومى رابط ميان آن دو . مقدمهء دوم استدلال گرچه صريحا در اينجا ذكر نشده است ، ولى پر واضح است كه استدلال بدون آن ناتمام است ، و تنها اثبات مفهوم رابط وجود را مىكند . علاوه‌بر آنكه مؤلف قدّس سرّه در مواردى ديگر به صحت آن مقدمه اعتراف كرده است . ايشان در بداية الحكمة ( فصل نهم از مرحلهء چهارم ) مىگويد : « و أنّ الوجوب و الامكان امران وجوديّان ، لمطابقة القضايا الموجهة بهما للخارج مطابقة تامة بما لها من الجهة ، فهما موجودان . » اما اين مقدمهء استدلال ناتمام است ، زيرا قضيهء صادق خارجى اقتضايى بيش از اين ندارد كه موضوع و محمول آن در خارج به نحوى ثبوت داشته باشند و باهم متحد باشند ، و اين اتحاد لزوما به واسطهء وجود رابط محقق نمىشود ، بلكه ممكن است وجود فى نفسهء محمول عين وجودش براى موضوع باشد . پس دليل اعم از مدعاست . ( 2 ) . مقصود از قضاياى خارجى ، كليهء قضاياى غير ذهنى است ، يعنى قضايائى كه حكايت از يك حقيقت ثابت در وراى ذهن مىكند .