اقسام تقابل متن والتقابل ينقسم إلى أربعة أقسام ، وهي : تقابل . . . أو لا وهو تقابُلُ التضادّ » . ترجمه تقابل بر چهار قسم است ، كه عبارتند از : تقابل تناقض و تقابل عدم و ملكه و تقابل تضايف و تقابل تضاد . بهترين بيان در ضبط اقسام اين هست كه گفته‌شود متقابلين يايكى از آن دو ، عدم ديگرى است يا چنين نيست . بنابر قسم اول يا موضوع كه قبول آنها را بنمايد وجود دارد . مانند بصر و عمى كه اين را تقابل « عدم و ملكه » گويند يا موضوع قابل وجود ندارد ، مانند ايجاب وسلب كه آن راتقابل « تناقض » گويند . اما قسم دوم كه آن دو ، امر وجودى هستند . يا هيچ يك بدون ديگرى و بدون مقايسه با آن قابل تعقل نيست ، مانند بالايى و پايينى كه آن را تقابل تضايف مىنامند . يا چنين نيست كه آن تقابل تضاد مىباشد . شرح تقابل را در چهار قسم محصور كرده‌اند . براى بيان اين حصر تقريرهاى مختلفى ارائه شده است . كامل‌ترين تقرير ، اين است كه گفته شود متقابلين يا يكى از آن دو ، عدم ديگرى است يا چنين نيست بلكه هر دو امر وجودى هستند . اگر يكى از آن دو ، عدم ديگر است يا تقابل به گونه‌اى است كه موضوعى در ميان هست كه متقابلين را قبول نمايد يا نيست . اگر موضوع قابلى در ميان باشد كه قبول متقابلين كند به اين تقابل ، تقابل « عدم و ملكه » گويند ، مانند بصر و عمى كه انسان موضوع قابل او است گاهى بصر و گاهى عمى را مىپذيرد . اما اگر موضوع قابل در ميان نبود ، تقابل از نوع سلب و ايجاب خواهد بود كه به آن تقابل ، « تناقض » گويند ، مانند اين كه گفته‌شود ، زيد قائمٌ است و زيد قائم نيست .