بيش از يك مصداق براى آن متصور نيست كه همان ذات اقدس الهى است . ذات او وجود محض و صرف است هيچ آميختگى با غير وجود ندارد . اين قسم از بسيط از همهء اقسام بسائط ، بسيطتر است . علت قريب و بعيد متن وتنقسم ايضاً إلى قريبة وبعيدة ، فالقريبة . . . واسطةٌ كعلّة العلّة . ترجمه و نيز علت تقسيم مىشود به قريب و بعيد . علت قريب علتى است كه بين آن و معلولش واسطه‌اى نباشد . و علت بعيد علتى است كه بين آن و معلولش واسطه‌اى باشد ، مانند علت علت . شرح علت قريب ، علتى است كه با معلول فاصله‌اى ندارد ، مانند آن كه ما كبريت را روشن كنيم ، روشن شدن كبريت معلول ما خواهد بود و ميان ما و او فاصله‌اى نخواهد بود . اما اگر آتش كبريت علت برافروخته شدن انبار پنبه گشت ميان انسان كه علت آتش زدن كبريت بود و آتش گرفتن انبار پنبه فاصله‌اى افتاده‌است . بدين سبب انسان نسبت به آتش سوزى انبار پنبه علت بعيد است . علت داخلى و خارجى متن وتنقسم ايضاً إلى داخليّة وخارجيّة ، فالداخليّة . . . وسيأتي بيانها . ترجمه و نيز علت به داخلى و خارجى تقسيم مىشود . علت داخلى همان ماده است نسبت به مركب از آن و صورت . ماده چيزى است كه شيئيت شىء بالقوه به آن است .