علت بسيط و مركب متن وتنقسم أيضاً إلى بسيطة ومركّبة ، والبسيطة . . . وهو الواجب ( تعالى ) ترجمه و نيز علت تقسيم مىشود به بسيط و مركب . علت بسيط علتى است كه جزء ندارد و علت مركب بر خلاف آن است . علت بسيط گاهى به حسب خارج بسيط است مانند عقل و اعراض و گاهى به حسب عقل مانند چيزى كه تركيب خارجى از ماده و صورت در آن نباشد همانطور كه تركيب عقلى از جنس و فصل در آن يافت نشود . بسيطترين بسايط چيزى است كه در آن تركيب از وجود و عدم نباشد كه مصداق آن ذات واجب تعالى است . شرح علت بسيط علتى است كه جزء ندارد و علت مركب علتى است كه جزء دارد ، مانند انسان كه مركب از ماده و صورت است . علت بسيط خود سه گونه است : بسيطى كه خارجاً بسيط است مانند عقل و اعراض . مراد از عقل نوع مجرد است ( فرشتگان ) مجردات آنها كه از سنخ عقلند همه در خارج بسيط هستند و اجزاى مادى و صورى ندارند . لكن ذهن ما در ظرف خود براى آنها جنس و فصل مىسازد . مثلًا مىگويد تجرد براى همهء مجردات وجه الاشتراك آنهاست و در حكم جنس براى آنهاست . و تعيين هر يك از آنها به مرتبهء خاص خود وجه الاختصاص آنهاست و به منزلهء فصل آنها مىباشد . اعراض همچنين هستند يعنى در خارج بسيط هستند ؛ لكن عقل در ظرف خود براى آنها جنس و فصل مىسازد . به عنوان نمونه رنگ قرمز را كه كيف محسوس