السيد الطباطبائي ( مترجم وشارح : محسن دهقانى )

117

فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى )

موضوع متضادين بايد واحد شخصى باشد متن و من أحكامه أنّ الموضوع الذي يتعاقبان . . . متّحدين بالنوع أو الجنس . ترجمه از جمله احكام تضاد اين است كه لازم است موضوع متضادين كه بر آن تعاقب دارندواحد خصوصى باشد نه واحد عمومى ؛ زيرا ممتنع نيست وجود دو ضد در دو موضوع ؛ گرچه اتحاد در نوعيت يا جنسيت داشته‌باشند . شرح اجتماع دو ضد در دو فرد كه در يك نوع يا يك جنس اشتراك دارند ، ممتنع نيست . مثلًا يك صفحه از دفتر سفيد باشد ، صفحهء ديگر آن سياه . بديهى است دو صفحهء كاغذ كه داراى نوعيت واحد هستند چون دو موضوع جداگانه هستند ، مىتوانند دو ضد را در خود بپذيرند . پس ، اشتراك در نوعيتِ واحد ، مانع از اجتماع ضدين نيست . همان‌طور كه انسان و بقر در جنس واحد اشتراك دارند و اين اشتراك نيز مانع از اجتماع ضدين در آنها نيست ؛ زيرا افراد يك نوع يا يك جنس مىتوانند سفيد باشند و افراد نوع يا جنس ديگر سياه . پس ، اجتماع ضدين در يك موضوع شخصى مانند زيد يا عمرو محال است و اگر موضوع ، واحد بالعموم يا واحد جنسى بود امتناعى از اجتماع آنان رخ نخواهد داد .