نتيجه بطلان اصالت ماهيت متن فتبيّن بما تقدّم فساد القول . . . عينيّة انقلابٌ ضرورىّ الاستحالة . ترجمه از آنچه گذشت ( اصيل بودن وجود ) فساد قول به اصالت ماهيت ، آشكار مىشود ، چنان‌كه اين سخن به اشراقيون نسبت داده شده است . « 1 » البته ماهيت وقتى پيش ايشان اصيل است كه بتوان وجود را از آن انتزاع كرد ؛ گرچه ماهيت در حد ذات خود اعتبارى است ، همان‌طور كه وجودى كه از او انتزاع مىشود اعتبارى است . اين ادعا مردود است ؛ زيرا اگر ماهيت اعتبارى به سبب انتزاع مفهوم وجود كه آن هم اعتبارى است ، تغيير وضعيّت بدهد و از اعتباريّت به اصالت و عينيت خارجى تبديل شود ، انقلابى رخ مىدهد كه محال بودن آن بديهى است . شرح خود اصالت ماهوىها قبول دارند كه ماهيت فى حد ذاتها اعتبارى است . و نمىتوان ملاك واقعيت را به اين امر اعتبارى استناد داد . لكن آنها مىگويند : ماهيت وقتى صلاحيت آن را پيدا كرد كه بتوان از آن مفهوم وجود را انتزاع كرد ، آن‌گاه اين ماهيت اعتبارى ، اصيل خواهد شد . ماهيت تا زمانى كه اعتبار « من حيث هى هى » دارد استعداد اين كه از او مفهوم وجود را انتزاع كنيم ندارد اما وقتى تحقق خارجى يافت اكنون مىتوان مفهوم وجود را از او انتزاع كرد در اين صورت ماهيت اصيل و وجود اعتبارى خواهد بود . جواب اين ادعا اين است كه اگر انتزاع مفهوم اعتبارى وجود از ماهيتى كه تا به

--> ( 1 ) . ر . ك : اسفار ، ج 1 ، ص 39 و 411