السيد الطباطبائي ( مترجم وشارح : محسن دهقانى )

616

فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى )

صورت جسميه هم موجود نمىشود همان‌طور كه تا صورت جسميه موجود نشود هيولا كه معلول اوست موجود نمىشود . اما نكتهء دوم ، قبلًا گفته شد كه صورت جسميه به عدد صور نوعيه متعدد مىشوند . دليل آن ، اين است كه صورت جسميه معلول صورت نوعيه است و با نو شدن صورت نوعيه ، صورت جسميه هم نو مىشود . و يك معلول نمىتواند معلول چند علت باشد . البته اين مطلب بر اساس نظر مشائين است كه به كون و فساد معتقدند و با ظهور صورت جديد صورت قبل را معدوم مىپندارند اما بر اساس حركت جوهرى و اين‌كه يك صورت سيّال و ممتد وجود دارد كه حركت مىكند تبدل صور وجود ندارد طبعاً با ظهور مرتبهء جديدى از صورت نوعيه صورت جسميه باطل نخواهد گشت . اين مطلب در مورد ماده كه معلول صورت جسميه هست ، نمىآيد و كسى نمىتواند بگويد كه با تعدد صور جسميه ، ماده اولى هم بايد متعدد گردد ؛ زيرا مادهء اولى ، شأنى جز قوّه و قبول ندارد . و اگر تعينى از ناحيه علت خود بيابد كه آن را به همان علت اختصاص دهد از شأن قوهء محض بودن خود خارج مىگردد . بنابراين در عين تعدد صورت جسميه ، هيولا هم‌چنان واحد و به صرافت ابهام باقى مىماند ، ولى صورت جسميه با نو شدن صورت نوعيه نو ، و با تعدد آن متعدد مىگردد . نطفه ، علقه ، مضغه و جنين صورت‌هاى نوعيه‌اى هستند كه با آمدن هر كدام از اينها صورت جسميه جديدى به وجود مىآيد .