ترجمه در پاسخ گفته مىشود كه ماده گرچه واحد بالعدد است لكن وحدت آن وحدت مبهم و ضعيفى است چون كه وجود آن مبهم هست و محض قوّه مىباشد . ولى وحدت صورت - كه شريكِ علت مجرد است - پشتيبانى مىشود به وحدت آن امر مجرد . بنابراين مثال ابقاء مفارق و حفظ ماده « به صورتٌ ما » مثال سقفى است كه با نصب پايه‌هاى متوالى حفظ مىشود و پس از اين در مباحث حركت جوهرى حقيقت حال دربارهء كثرت اين صور متعاقب بر ماده بيان خواهد شد ؛ إن شاء اللَّه . « 1 » شرح مؤلف در پاسخ سه جواب مىفرمايد : جواب اول اين كه گرچه وحدت ماده وحدت عددى است ، لكن از سنخ وحدت‌هاى قوى نيست ؛ زيرا وحدت او مبهم است . چرا وحدت آن مبهم است ؛ زيرا وجود آن وجود مبهم و بىفعليت است و ضعف در وجود به ضعف در وحدت آن سرايت مىكند ، چون همانطور كه گفتيم « وجود » و « وحدت » از نظر شدت و ضعف داير مدار يك‌ديگرند . ثانياً وحدت « صورت ما » گرچه بالعموم است لكن چون از وحدت مفارقى كه به وجود آورندهء اوست كمك مىگيرد از قوّت برخوردار است . بدين سبب مىتواند شريك علت براى ماده قرار گيرد . ثالثاً چنان‌كه در مباحث حركت جوهرى خواهد آمد ، تعدد صُوَر متبدلهء نوعيه حسب الفرض است . اما به حسب واقع چنين نيستند ؛ زيرا صور متبدله ، وجود واحد سيال دارند . و عقل پس از فرض انقسامات ، از وجود واحد تعدد را انتزاع مىكند . فى المثل در سير حركت انسان از نطفه به علقه ومضغه و جنين تا انسان كامل ملاحظه مىكنيم كه يك حقيقت واحد انسانى در حركت است ، لكن عقل براى هر يك از اين مراتب حركت ، اسمى جدا جعل مىنمايد . از اين رو ، جواهر عالم در

--> ( 1 ) . ر . ك : مرحله نهم فصل هشتم