صادر نشود ، جاى اين پرسش هم‌چنان باقى خواهد بود كه چرا معلولى كه مىتوانست صادر نشود ، صادر شد ؟ زمانى اين سؤال منقطع مىگردد كه صدور معلول ، حتميت تمام يابد ، به گونه‌اى كه اگر بخواهد معلول صادر نشود عدم صدور ممتنع باشد ، كه ما از اين ضابطه تعبير مىكنيم به « الشىء ما لم يجب لم يُوجَد » . همان گونه كه اگر وجود معلول به مرتبهء امتناع نرسد معدوم نمىگردد كه ا زآن تعبير مىكنيم به اين كه « الشّىءُ ما لم‌يمتنع لم‌يُعدَم » . توضيح بيشتر اين‌كه ما فرض مىكنيم احتمال صدور معلول هفتاد درصد است ، ولى سى درصد هم احتمال صادر نشدن آن وجود دارد . در اين شرايط اگر معلول ، صادر شود ما مىتوانيم سؤال كنيم : معلولى كه احتمال واقع نشدن آن ، سى درصد بود ، چرا صادر شد ؟ و زمانى اين سؤال منقطع مىگردد كه عوامل به وجود آورندهء معلول ، صد در صد فراهم باشد ، كه ما از آن به « ايجاب عِلّى » تعبير مىكنيم . ديگ زودپزى را فى المثل در نظر مىگيريم كه اگر تمام فضاى آن را تراكم بخار پُر كند ، مىتركد . حال اگر سى درصد از فضاى آن خالى باشد و در اين حال ، منفجر شود ، اين پرسش وجود دارد كه چرا با وجود ظرفيت خالى تركيد ؟ آيا وجوبِ معلول ، فاعل را مجبور مىكند ؟ متن وأمّا قولُ بعضِهم : « أنّ وجوبَ وجودِ . . . فى فعله غير مختارٍ ، وهو محال . » ترجمه اما بعضى اشكال وارد مىكنند و مىگويند : « 1 » وجوبِ وجودِ معلول ، مستلزم آن است كه علت مطلقاً

--> ( 1 ) . مقصود بعضى از متكلمان است كه همان معتزله باشند