دليل اول بر وجود ذهنى ماهيات متن والبرهان على ثبوت الوجود الذّهنى . . . آثاره الخارجيّة ونُسمّيه « الذّهن » . ترجمه برهان بر وجود ذهنى ماهيات اين است كه : ما تصور مىكنيم امورى را به وصف كليت و صرافت كه در خارج هستند ، مانند انسان و فرس ، و حكم مىكنيم بر اين امور به كليت و صرافت . و ترديدى نيست كه تصورات ما ثبوتى در ظرف وجدان ما دارند و ما بر اين متصورات حكم به ثبوت مىكنيم . پس معلوم مىشود كه آنها موجودند به وجود خاصى . و چون آنها به وصف كليت و صرافت در خارج نيستند - زيرا آنچه در خارج است شخصى است ( نه كلى ) و مختلط ( با ضمايم و عوارض نه صرف و خالص ) است - پس آنها در ظرف ديگرى كه آثار خارج در آن ظرف بر آنها مترتب نيست ، موجودند . و ما آن ظرف را ذهن مىناميم . شرح يكى از براهينى كه بر وجود ماهيات در موطن ديگرى به نام ذهن ، اقامه شده ، وجود ماهيت كلى و ماهيت صِرف است . محقق سبزوارى در منظومه « كليت » و « صرافت » را دو دليل جداگانه قرار داده ، ولى مؤلف حكيم رحمه الله بر حسب ظاهر اين دو را در يك دليل خلاصه نموده‌است . مقصود از كليت ، كلى عقلى است . آنچه در ظرف خارج ، وجود دارد شخصى و جزئى است ، مانند زيد و عمرو و بكر . « انسانِ كلى » در خارج يافت نمىشود . در حالى كه ما مىتوانيم او را تصور كنيم . معلوم مىشود كه در ظرف ديگرى به نام ذهن ، وجود دارد . و نيز معلوم مىشود كه ماهيات علاوه بر آن‌كه در خارج به وصف جزئيت و شخصيت يافت مىشوند در ذهن هم به نحو كليت موجود مىشوند تحقق ماهيات در ذهن ، همان علم ما به خارج را تشكيل مىدهد و مطلوب ما در اين بحث ، همين است .