السيد الطباطبائي ( مترجم وشارح : محسن دهقانى )
139
فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى )
شرح در ميان مراتب وجود ، در مقايسهء يكى با ديگرى اختلافى به شدت و ضعف وجود دارد . اگر دو فرد از وجود مانند علت و معلول را ملاحظه كنيم . وجود علت از معلول شديدتر است و اگر علتِ علت را به علت بعدى مقايسه كنيم علت قبلى از بعدى شديدتر است . و هكذا تا برسد به ذات اقدس الهى كه علت العلل است . پس فوق هر مرتبهء شديد مرتبهء شديدترى وجود دارد تا به ذات حق تعالى كه شديد غيرمتناهى است مىرسيم . هر مرتبهء ضعيف نسبت به مرتبهء شديد محدود است . محدود به فقدان كمالات او . و هر مرتبهء شديد نسبت به ضعيف مطلق است يعنى فقط مقيد به كمالات او نيست بلكه علاوه بر كمالات ضعيف افزون نيز دارد . پس مطلق و رها از تقيد به مرتبهء اوست . همانطور كه ضعيف نسبت به قوى مقيد است . يعنى ، مرتبهء معين از كمال را دارد و بيش از آن ندارد و به همان حد مقيد مىماند . هنگامى كه در سير نزولى از ضعيفى به ضعيفتر از او منتقل مىشويم در اين سير به اضعف مراتب وجود كه در هيولا باشد مىرسيم . براى هيولا هيچ فعليت و تعينى جز بىفعليتى و قوّهء محض بودن نيست . لذا فعليت او در بىفعليتى است همانطور كه حد خداوند در بىحدى و اطلاق او مىباشد . پس عالم هستى در دو قوس صعود و نزول از ذات اقدس الهى شروع و به انزل مراتب وجود كه هيولا است ختم مىشود . مراد از تركيب در مراتب وجود متن الأمر الثّالث : تبيّن من جميع ما مرّ أنّ . . . الأَجزاء الخارجيّه أو العقليّه أو الوهميه . ترجمه سوم ، از مجموع آنچه گذشت آشكار مىگردد كه همهء مراتب وجود ، محدود بهحدهايى هستند ؛ مگر برترين مرتبه از وجود ( ذات اقدس الهى ) كه محدود به بى حدى است .