خلاصهء درس سى و چهارم : وجود معلول به هنگام وجود علّتش واجب است و نوع وجوب آن ، وجوب بالقياس الى الغير است براى اثبات اينكه وجود معلول به هنگام وجود علّتش واجب است دو برهان در متن درس اقامه شده است : برهان اوّل داراى دو فرض زير است : فرض اوّل فرض عدم وجوب وجود به هنگام وجود علّتش . فرض دوّم فرض عدم وجوب وجود معلول به هنگام عدم علّتش . توضيح برهان در هردو فرض در متن درس بيان گرديده مراجعه كنيد . برهان دوّم : عدم علّت تامّه ايجاب مىكند كه معلول ( نيز معدوم باشد و لازمهء توقّف عدم معلول بر عدم علّت اين است كه معلول با انعدام علّتش ممتنع باشد يعنى وجوب وجود معلول به هنگام وجود علّتش واجب باشد ، بر اين برهان دو اشكال وارد شده و توضيح اين دو اشكال و پاسخ آن همراه اصل برهان در متن درس بيان گرديده مطالعه نمائيد . از مطالب بالا چند نتيجه حاصل مىگردد : 1 - وجود معلول به هنگام وجود علّتش واجب است . 2 - اين وجوب از ناحيهء علّتش ايجاب مىگردد . 3 - علّت وجود عالم ، ذات پروردگار بوده ، ارادهء پروردگار عين ذاتش مىباشد پس اين نظريّه كه علّت وجود عالم ارادهء واجب است نه ذات واجب نظريّهء ضعيفى بوده ، باطل مىباشد تفصيل اين مطالب در متن درس بيان گرديده است . 4 - وجود علّت بهنگام وجود معلول واجب و ضرورى است ، براى اثبات آن در متن درس سه برهان اقامه شده است ، تفصيل اين سه برهان با دو اشكال و پاسخ از آن دو اشكال در متن درس وارد شده ، مطالعه نمائيد .