6 - علل حقيقى و معداّت علّت ، به دو قسم علل حقيقى و غير حقيقى از قبيل معداّت منقسم مىگردد « 1 » و شأن معداّت اين است كه مادّهء شىء را بسوى افاضهء فاعل بر آن ، نزديك مىسازند به اين معنى كه مادّهء شىء با فيض گرفتن از فاعل ، آمادگى پذيرش و قبول صورت و ساير كمالات را پيدا مىكند مثل انصرام يعنى گذر كردن و جريان قطعات زمان بر شىء مادّى به‌طوريكه آن را براى حدوث حوادث بر آن ، نزديك و آماده مىسازد . ( پس علل حقيقى ، كارش اين است كه واقعا علّت پيدايش معلول بوده و در پيدايش معلول دخالت تامّه دارد اما معّدات ، تنها مقدّمه و زمينهء پيدايش اشياء را فراهم مىسازد و منتظر تحقّق ساير شرايط و وجود مقتضى و فقد موانع و غير اينها از اجزاء علّت تامّه مىماند و اگر همهء اجزاء علّت تامّه كه نام برديم محقّق شد از جملهء آنها معداّت در اين موقع ، معلول پا به دائره وجود مىگذارد و گرنه ، نه ) .

--> ( 1 ) - التّحصيل ص 527