اعتبار - اعتبار بالقياس الى الغير - تقسيم مىشوند به دو قسم و به اعتبار ديگر - اعتبار فى نفسه ، لا بالقياس الى الغير - اصلا تقسيم نمىشوند ، بلكه مقسم مساوق است با يكى از اقسام . به تعبير ديگر ، افراد مقسم به يك اعتبار تقسيم مىشوند به دو قسم ولى به اعتبار ديگر همهء افراد يك قسم خود مصداق قسم ديگرند . مثلا ، تقسيم موجود به بالقوه و بالفعل را در نظر مىگيريم . معناى اينكه الف بالقوه ب است اين است كه هم‌اكنون ب نيست ولى مىتواند ب شود و معناى اينكه الف بالفعل ب است اين است هم‌اكنون ب است . حال اگر موجودات را فى نفسه لحاظ كنيم ؛ يعنى ، هيچ موجودى را با ديگرى نسنجيم ، هرموجودى بالفعل است ؛ يعنى ، هم‌اكنون خود شيئى از اشياست كه واجد آثارى است ؛ به اين اعتبار هيچ موجودى بالقوّه نيست . اما اگر موجودات را باهم بسنجيم ، مىبينيم كه برخى از موجودات مىتوانند موجودات ديگر بشوند : چوب مىتواند ذغال شود ، آتش مىتواند خاكستر شود . پس بسيارى از موجودات بالقوّه چيزهاى ديگرند : چوب بالقوه ذغال است ، آتش بالقوه خاكستر است ، دانه گردو بالقوه درخت گردوست ، نطفهء انسان بالقوّه انسان است و در مقابل برخى از موجودات بالقوّه چيز ديگرى نيستند ، مثل موجودات غير مادى كه به عقيدهء حكماى اسلامى تغيير ناپذيرند پس به اين اعتبار ( اعتبار بالقياس الى الغير ) مىتوان گفت موجودات دو دسته‌اند : موجودات غير مادى يا مجرد كه بالفعل‌اند نه بالقوّه و موجودات مادى كه بالقوّه‌اند نه بالفعل . معناى اين سخن اين است كه اگر موجودات را با غير خود بسنجيم ، به دو دسته تقسيم مىشوند : برخى مىتوانند به ديگرى تبديل شوند و برخى نه و معناى سخن اوّل اين است كه هر موجودى ، اگر با غير سنجيده نشود و به خودى خود - فى نفسه - اعتبار شود ، خودش فعلا شيئى است و آثارى دارد و تناقضى هم نيست . پس تقسيم موجود به بالقوّه و بالفعل نسبى است نه مطلق ؛ زيرا همان موجودات بالقوّه - ماديات - اگر فى نفسه لحاظ شوند ، يعنى با غير سنجيده نشوند ، همه مصداق قسم ديگرند ، يعنى همه بالفعل‌اند . همان آتش كه بالقوّه خاكستر است فى نفسه آتش است و در آتش بودن بالفعل است ؛ همان نطفه كه در مقايسه با انسان بالقوّه است فى نفسه بالفعل است و در نطفه بودنش بالقوّه نيست . 3 - 3 : جواب اشكال تقسيم وجود به ذهنى و خارجى نيز نسبى است . هرجودى را ، اگر فى نفسه و بدون مقايسه با