الشيخ محمد تقي مصباح اليزدي

66

شرح نهاية الحكمة ( فارسى )

در فلسفه برهان لمّى نداريم چون موجود مطلق علتى در خارج ندارد تا بتوان آن را حد وسط قرار داد و برهان لمّى به‌دست آورد ولى ، با توجه به آنچه گفته شد ، در فلسفه نيز برهان لمّى مىتوان داشت ، زيرا هرچند موجود مطلق - وجود نفسى آن مقصود است - معلول چيزى نيست و علتى ندارد ، اشكالى ندارد كه وجود رابط موجود مطلق - يعنى ثبوت الموجود لشىء - معلول چيزى باشد . به عبارت ديگر ، هرچند موجود - وقتى بطور مطلق اخذ شود - علتى ندارد ، ثبوت موجوديت براى اشيا علت دارد و اين دو منافى يكديگر نيستند و آنچه ملاك لمّى بودن برهان است همان دومى است نه اولى ، بويژه كه عليت عقلى نيز در اين مورد كافى است . گذشته از اين ، بر فرض اينكه ملاك برهان لمّى اين باشد كه حد وسط در خارج علت خود اكبر باشد باز در پاره‌اى از مسائل فلسفه برهان لمّى مىتوان داشت ؛ زيرا برخى از موجودات علت برخى ديگر هستند . مثلا وجود خداوند متعال و صفات اقدس او علت افعالش مىباشند ، پس مىتوان وجود خداوند و صفاتش را حد وسط قرار داد و به افعال او پى برد . بنابراين ، بر اساس مفروضات خود فرع نيز مدّعاى آن تمام نيست . * * *