الشيخ محمد تقي مصباح اليزدي
25
شرح نهاية الحكمة ( فارسى )
مقدمهء مدخل توضيح چند اصطلاح منطقى يكى از شيوههاى معمول در بين دانشمندان اين بوده است كه قبل از پرداختن به مسائل يك علم تحت عنوان « مقدمه » يا « مدخل » بحثى مطرح مىكردهاند و در آن دربارهء تعريف ، موضوع و فايده آن علم توضيح مىدادهاند . احيانا در برخى از كتب ، مطالب ديگرى نيز افزودهاند ، از قبيل مرتبه يا جايگاه علم در بين علوم ، ترتيب مطالب علم ، تاريخچهء علم ، مبادى تصورى و تصديقى علم ، مصنف يا مولف آن و روش تحقيق در آن . هدف از اين شيوه اين بوده است كه پژوهشگر هنگام شروع يك علم اجمالا با مطالب مطرح در آن آشنا شود . در اين كتاب نيز ، از همين شيوه پيروى شده است و در مدخل آن دربارهء فلسفه الهى ، موضوع آن ، هدف و غايت آن و احيانا درباره مطالب ديگرى از اين قبيل توضيحاتى دادهاند . به لحاظ اينكه مفاهيمى از قبيل « علم ، موضوع علم ، مسائل علم ، عوارض ذاتيه و غريبه موضوع علم ، مبادى تصورى و تصديقى علم » اصطلاحاتى منطقى و مبتنى بر پارهاى از مسائل منطقىاند كه در اين كتاب دربارهء آنها توضيحى داده نشده است ولى فهم مطالب مندرج در مقدمه متوقف بر دانستن آنهاست ، قبل از پرداختن به مدخل به توضيح اين اصطلاحات مىپردازيم . 1 : علم مقصود از « علم » مجموعهاى از مسائل است و هر مسألهاى در اصطلاح منطق يك قضيه است كه از موضوع ، محمول ، نسبت حكميه و حكم تشكيل مىشود ؛ مثلا ، قضيهء « مجموع زواياى مثلث صد و هشتاد درجه است » يا قضيهء « دو قطر مربع باهم برابرند » و نيز قضيهء « مساحت مستطيل برابر حاصلضرب طول در عرض است » هركدام يك مسئله هندسى است ؛ هندسه