السيد الطباطبائي ( مترجم : گرامى )
216
آغاز فلسفه ( ترجمه بداية الحكمه ) ( فارسى )
تغيير ندارد ، ترتيب وجودىشان با تبديل يكى به ديگرى نبوده اولى به جاى خود محفوظ است و دومى هم از اولى با عوامل خارجى و داخلى توليد مىشود . سراسر عالم ماده چه جوهر و چه عرض ، همگى همراه ماده مىباشند . و قوه و حركت و تغيير دارند . عوالم سه گانه مزبور ، ترتيب وجودى دارند ، عالم عقل پيش از عالم مثال است ، و مثال پيش از ماده ، زيرا فعليت محضه كه هيچ قوه ندارد اكمل و اقوى از قوه محض يا مخلوط به قوه است ، مجرد از ماده در ترتيب وجودى ، از موجود مقارن با ماده است . در ميان آنها هم كه ماده ندارند عقل كه مجرد كامل است از مثال مجرد ، وسعت وجودى و عظمت بيشترى دارد و حدود و قيود كمترى دارا مىباشد ، و البته هر وجودى كه قوىتر و گستردهتر باشد از رتبهاى بالاتر در سلسلهء مراتب تشكيكى حقيقت الوجود برخوردار است و به مبدأ اول كه وجود صرف بوده هيچ حدى نداشته و هيچ كمالى را فاقد نمىباشد نزديكتر است . و با اين حساب در سلسلهء وجودات امكانى ، عالم عقل از همه مقدم است و سپس عالم مثال قرار دارد و آن گاه عالم ماده . از آنچه گفتيم معلوم مىشود كه ترتيب مذكور يك نوع ترتيب در عليت نيز هست ؛ يعنى عالم عقل علت و افاضه كننده عالم مثال ، و عالم مثال علت و اعطا كنندهء عالم ماده مىباشد . و نيز با كمك آنچه گفتيم كه علت همه كمالات معلول را به طور اعلى و اتم دارد ، معلوم مىشود كه عوالم سه گانه مزبور يك نوع تطابق و توافق دارند . منظور اين است كه در عالم مثال نظامى همچون عالم ماده به نحو اكمل ، و در عالم عقل نظامى مطابق نظام عالم مثال ، تحقق دارد ، البته به طور بسيط و اجمالى . و همين طور نظام ربوبى موجود در علم علم بارى تعالى ، مطابق نظام عقل ولى به طور اكمل مىباشد ، هر نظام و قانون و موجوداتى كه در جهان معلول هستند در جهان علت نيز مىباشند ولى به طور اكمل .