نمىباشد . از طرف ديگر ، ضعف نور ضعيف نه آن را از نور بودن خارج مىكند ، و نه مركب از نور و ظلمتش مىسازد ؛ زيرا ظلمت ، يك امر عدمى است . حقيقت آن است كه شدت نور شديد و نيز ضعيف نور ضعيف را بايد در همان حقيقت نور جست‌وجو كرد نه در چيز ديگر . بنابراين ، نور به اعتبار مراتب مختلفش ، كه برخى شديد است و برخى ضعيف ، دامنهء گسترده‌اى دارد ، و هر مرتبه نيز به لحاظ تابش بر اجسام گوناگون تنوع مىيابد . وجود نيز ، همانند نور ، حقيقتى است يگانه با مراتب مختلف ، كه امتيازشان در شدت و ضعف ، تقدم و تأخر و غير آن مىباشد ؛ پس مايهء تفاوت اين مراتب و امتياز آنها از يكديگر ، همان چيزى است كه زمينهء اشتراك و اتحاد آنها را تأمين مىكند . بنابراين ، ويژگى هريك از مراتب ، جزء مقوم وجود نيست ؛ زيرا وجود بسبب بساطتش ، « 1 » جزء ندارد ؛ همچنان‌كه يك امر خارج از وجود هم نيست ؛ زيرا هرچه خارج از حقيقت وجود باشد به حكم اصالت وجود ، پوچ و باطل است ؛ بلكه خصوصيت هر مرتبه‌اى مقوّم همان مرتبه است ، بدين معنا كه خارج از آن مرتبه نيست . وجود دو نوع كثرت دارد ، يكى كثرت طولى به لحاظ مراتب مختلف وجود ، كه از ضعيف‌ترين مرتبه - مرتبه‌اى كه هيچ فعليتى ندارد مگر عدم فعليت ، يعنى مادهء نخستين كه در حاشيهء عدم قرار گرفته است - آغاز شده و بالا مىآيد « 2 » تا مىرسد به مرتبه‌اى كه وجوب ذاتى داشته و هيچ حدّى ندارد مگر

--> ( 1 ) ر . ك : فصل هفتم از همين بخش . ( 2 ) . توضيح مطلب اين است كه در بررسى مراتب مختلف حقيقت وجود ، وقتى از ضعيف‌ترين مراتب شروع كرده و بالا مىآييم ، مرتبهء دوم را كه فوق مرتبهء اول است ، شديدتر و قوىتر از آن و نيز مرتبهء سوم را كه فوق مرتبهء دوم مىباشد ، شديدتر از مراتب پائينى مىيابيم . و همين‌طور است حال هر مرتبه‌اى نسبت به مراتب پائين‌تر ، تا آن‌كه به بالاترين مرتبه ، كه فوق همهء مراتب است ، مىرسيم . سپس اگر به بررسى يكى از مراتب ميانى اين سلسله بپردازيم و آن را با مرتبهء بالاتر از خودش مقايسه كنيم ، خواهيم ديد كه مرتبهء بالايى علاوه بر همهء كمالات آن مرتبه ، واجد كمالات ديگرى نيز هست . و اگر آن را با مرتبهء پائين‌تر از خود مقايسه كنيم ، جريان به عكس خواهد بود . بنابراين ، مرتبهء پايينى نسبت به مرتبهء بالايى محدود است و همهء كمالات آن را ندارد . حال اگر همان مرتبهء بالايى را با مرتبهء بالاتر از خودش مقايسه كنيم ، باز مشاهده مىكنيم كه نسبت به آن محدود مىباشد . جريان به اين شكل ادامه مىيابد تا برسيم به مرتبه‌اى كه فوق همهء مراتب است . پس -