ثانيا : اين راه حل در واقع همان قول به شبح است ، و در اساس ، با آن تفاوتى ندارد ، چراكه ايشان ملتزم شده‌اند كه صورت ذهنى با معلوم خارجى تغاير ذاتى دارد . در نتيجه ، اين سخن نيز ، همانند قول به شبح ، مشكل سفسطه را در پى خواهد داشت . جوابى كه در اين قسمت نقل مىشود از آن سيد صدر الدين شيرازى معروف به سيد سند « 1 » است . او مىگويد : منشأ اشكال‌هاى مسئلهء وجود ذهنى اين است كه گمان شده به هنگام تصور يك شىء ، آن شىء با حفظ همان ماهيت خارجىاش در ذهن موجود مىشود . « 2 » يعنى اگر آن‌چه تصور كرده‌ايم در خارج جوهر است در ذهن هم جوهر مىباشد ، و اگر در خارج كميت است در ذهن هم كميت مىباشد ، و به همين ترتيب . آن‌گاه اشكال مىشود كه چون صورت‌هاى علمى ما همگى كيفيات نفسانى هستند ، لازم مىآيد كه شىء واحد هم جوهر باشد و هم كيف نفسانى . اما بايد گفت كه واقعيت چيز ديگرى است . درست است كه همان شيئى كه در خارج است به ذهن مىآيد ، اما نه با حفظ ماهيت خارجىاش . شىء خارجى وقتى به ذهن مىآيد منقلب و دگرگون مىشود و ماهيتش ، هرچه باشد ، به كيف نفسانى تبديل مىگردد . توضيح اين‌كه : ماهيت متفرع بر وجود است و وجود يك شىء ، بر ماهيت آن تقدم دارد ، چراكه شىء تا وقتى كه موجود نشده ، معدوم صرف است و معدوم صرف ، هيچ ماهيتى نمىتواند داشته باشد . پس شىء ابتدا بايد موجود شود تا به دنبال وجود و در مرتبهء دوم ، ذات و ماهيت خاصى را واجد گردد . بنابراين ، با قطع نظر از وجود شىء

--> ( 1 ) . محمد بن ابراهيم حسينى دشتكى شيرازى ، معروف به صدر الدين دشتكى و سيد سند ، از اعاظم حكماى دورهء اسلامى و از افراد صاحب‌نظر است . تا زمان ميرداماد افكار و آرا و آثار او و معاصر نامدارش جلال الدين دوانى ، در ميان فضلا و طالبان حكمت مطرح بود . برخى از آرا و افكار او هنوز در ميان فلاسفه اسلامى مطرح است و برخى افكار مقبول دارد كه اكنون مورد قبول فلاسفهء بعد از صدرا است . اين مرد در سال 828 ه . ق . متولد شده و در سال 903 ه . ق . درگذشته است . معقول را نزد مردى به نام سيد فاضل فارسى و قوام الدين كربالى ( شاگرد سيد شريف ) تحصيل كرده است . ( نقل از : خدمات متقابل اسلام و ايران ، ص 516 ) . ( 2 ) . اين همان مقدمهء سوم از مقدمات پنجگانهء اشكال دوم است كه سيد سند آن را انكار مىكند .