صورت تشكيل شده باشد . مثلا انسان ، مركب خارجى است ، زيرا از روح و بدن تشكيل شده است و نيز آهن ، مركب خارجى است ، زيرا در ظرف خارج مركب از جسميت و صورت نوعيهء خاص خود مىباشد . « 1 » 3 . تركيب مقدارى : تركيب مقدارى در جايى است كه يك شىء با آن‌كه در خارج متصل و يكپارچه مىباشد ولى اجزاى بالقوه‌اى دارد كه مىتواند به آنها تقسيم شود . اين نوع تركيب در اشيايى راه مىيابد كه داراى امتداد و كشش باشند . امتداد ، يا زمانى « 2 » است و يا مكانى ؛ و امتداد مكانى نيز يا فقط در يك‌جهت ( طول ) است ، مانند خط ، و يا در دو جهت ( طول و عرض ) است ، مانند سطح ، و يا در سه جهت ( طول و عرض و ضخامت ) است ، مانند جسم تعليمى . اجزاى مركب عقلى ( يعنى جنس و فصل ) را جزء عقلى ، و اجزاى مركب خارجى ( يعنى ماده و صورت ) را جزء خارجى ، و اجزاى مركب مقدارى را جزء مقدارى مىنامند . هيچ‌يك از تركيبات سه‌گانهء فوق در وجود راه ندارد ، به ديگر سخن : وجود نه جنس و فصل دارد ، و نه ماده و صورت ، و نه جزء مقدارى . اينك مىپردازيم به شرح ادله‌اى كه براى نفى تركيب وجود از هريك از اين اجزاء اقامه شده است . [ هيچ‌يك از تركيبات سه‌گانهء فوق در وجود راه ندارد چون : ] الف . وجود ، جنس و فصل ندارد براى اثبات اين مطلب ابتدا بايد بدانيم جنس و فصل چه رابطه‌اى با يكديگر دارند و آن‌گاه بررسى كنيم كه آيا وجود مىتواند جنس و فصل داشته باشد ، يا نه . همان‌گونه كه در منطق بيان شده ، جنس يك امر مبهمى است كه توسط فصل تحصّل و تحقق مىيابد . جنس بدون فصل نمىتواند تحقق يابد . مثلا عدد به خودى خود تعينى ندارد و به تنهايى نمىتواند تحقق پيدا كند ، بلكه بايد در ضمن يك ، دو ، ده ، صد و مانند آن تحقق يابد . يعنى چيزى كه فقط عدد باشد ولى دو ، سه ، چهار و . . . نباشد محال است كه به وجود آيد . نسبت فصل به جنس ، نسبت عرض خاص به

--> ( 1 ) . در بخش ششم از همين كتاب به تفصيل دربارهء ماده و صورت و نحوهء تركيب آن دو باهم گفت‌وگو خواهد شد . ( 2 ) . مؤلف بزرگوار - ره - به اين قسم اشاره نكرده است .