السيد الطباطبائي
43
مجموعه رسائل ( فارسى )
دستهء اول : انسانهاى تامّ الاستعدادى هستند كه مىتوانند انقطاع قلبى از اين نشئه بيابند و با يقين تمام به معارف الهى روى آورند و به خداوند سبحان توجه كنند و اينچنين انسانى است كه مىتواند به مقام مشاهدهء ماوراى عالم ماده و شهود انوار الهى ، نائل شود : مانند پيامبران عليه السلام ، و اين طبقهء گروه « مقربان » هستند . دستهء دوم : انسانهاى تام الايقانى هستند كه كاملًا از عالم ماده و تعلّقات آن دل نبريدهاند ، زيرا آلودگىهاى مادى و برخى انديشههاى نادرست ، ايشان را از اعتراف به اينكه امكان دل بريدن از اينجا و رهايى و رسيدن به عالم ماوراى ماده وجود دارد ، ناتوان و نوميد ساخته است . اين دسته ، خدا را آنگونه مىپرستند كه گويى او را مىبينند ، اينان خدا را از روى صدق و بدون بازىگرى پرستش مىكنند ، ولى از وراى حجاب و تنها از روى ايمان به غيب خدا را مىپرستند . اينان اهل « احسان » هستند و در عمل خويش محسنند . وقتى از رسول خدا صلى الله عليه و آله دربارهء « احسان » سؤال شد ، فرمود : احسان ، يعنى اينكه خدا را طورى بپرستيد كه گويا او را مىبينيد ، چه اگر شما او را نمىبينيد ، او شما را مىبيند . و فرق بين اين دسته با دستهء اول ، فرق بين : همانا و گويا « انَّ و كَانَّ » است . دستهء سوم : كسانى هستند كه نه جزء طبقه اولند و نه از گروه دوم ، و آنان ، ساير مردم و عموم آنان هستند . و اين دسته ، به استثناى معاندان و منكران و نيرنگبازان ، گروهى هستند كه مىتوانند عقايد درست و برحق ، در خصوص مبدأ و معاد را دريابند و بدان باور آورند و فى الجمله - نه بالجمله - بر طبق آن عقايد عمل كنند . علت اين مطلب آن است كه اين دستهء اخير به زمين چسبيده و خاك نشين شده و به پيروى هوا و خواهش دل و دوستى دنيا پرداختهاند ، زيرا دوستى دنيا و كالاى آن مايهء سرگرمى ، بدان مىشود و موجب مىگردد كه هدف همهء حركات و سكنات آدمى ، فقط توجه به دنيا باشد و اين نيز به نوبهء خود موجب آن مىشود كه نفس تنها به دنيا و كالاى آن بينديشد و همهء توان خود را صرف آن كند و از ماوراى دنيا غفلت بورزد و از