كتاب محاسن ، رسيده است كه از آن جمله اين سخن رسول خدا صلى الله عليه و آله است كه فرمود : « إنّا معاشر الأنبياء نكلّم النّاس على قدر عقولهم » . « 1 » مىگويم : چنان كه آشكار و پيداست ، اين تعبير هنگامى درست و نيكوست كه امورى فوق فهم مردم وجود داشته باشد . و اين‌كه حضرت صلى الله عليه و آله در متن حديث فرمودند : نكلم . . . و نفرمودند : بگوييم يا بيان كنيم و يا يادآورى كنيم و مانند اينها ، خود نشانِ اين است كه معارفى را كه انبياء عليهم السلام تبيين كرده‌اند ، همانا به فراخور خرد امّت‌هاى خويش سخن گفته‌اند و در اين راه ، روش گراييدن از دشوار به آسان را پيشه كرده‌اند ، نه اين‌كه پيامبران ، تنها به همين مقدار از معارف و بيان مسائل به منظور همراهى و ارفاق به عقول ضعيف و خردهاى خرد ، بسنده كرده و از تمامى مردمان ، تنها به برخى ، عنايت كرده باشند ، به عبارت ديگر ، تعبير فوق ، ناظر به كيفيت است نه كميت . و نشان مىدهد كه حقيقت اين مطلب ، وراى فهم عقل‌هايى است كه در شناخت معارف ، به وسيلهء برهان و جدل و خطابه سير مىكنند . و انبياء عليهم السلام ، اين حقايق و معارف را به جميع طرق و شيوه‌هاى عقلى . از برهان و جدل و وعظ ، با بيانى رسا تبيين فرموده و در شرح و توضيح اين مسائل ، هر راهى را كه امكان‌پذير بوده است ، پيش گرفته‌اند . از اين‌جا دانسته مىشود كه اين حقايق و معارف داراى مرتبه‌اى فراتر از بيان لفظى هستند كه اگر از آن مرتبهء رفيع و و الا به مرتبهء بيان و لفظ تنزل كنند ، عقول عادى ، آنها را نمىپذيرند . يا بدين جهت كه آنها را خلاف بديهيات مىدانند ، و يا از اين رو كه اين حقايق را با آنچه كه عقل و خرد ايشان پذيرفته است ، ناسازگار مىيابند . از اين‌جا آشكار مىشود كه نحوهء ادراك اين معارف و دريافت حقيقت آن ، غير از نحوهء ادراك عقلى و فكرى است . ( پس اين را بدان ! )

--> ( 1 ) . ما گروه پيامبران ، با مردم به اندازهء خرد آنان سخن مىگوييم