محكمات سخنان عرفا ارجاع داد ، نكته ديگرى هم هست و آن اين‌كه احياناً بعضى از عرفا در اثر دست دادن حالات گوناگون ، آن قدرت كنترل را از دست مىدهند . اينها كه معصومين عليهم السلام نيستند كه مظهر « لا يَشْغَلُه شأنٌ عن شأنٍ » باشند ، آن‌قدر به كمال انسانى نرسيده‌اند كه اگر حالى به آنها دست داد ، فقط به مقتضاى آن حال سخن نگويند و كل احوال را در نظر بگيرند . تعبير لطيفى مرحوم حكيم متأله ، سبزوارى قدس سره در يكى از تعليقاتشان در اسفار دارند كه مىفرمايند : عرفا دو قسم هستند آنهايى كه بين عالم ملك و ما فوق عالم ملك و ملكوت جمع كرده‌اند . بعضى به طور « جمع سالم » ، جمع كرده‌اند و بعضى بين اين عوالم ، به طور « جمع مكسر » ، جمع كرده‌اند . آنهايى كه اگر انسى با عالم طبيعت بگيرند از معارف بلند و ماوراى طبيعت مىمانند و اگر سرى به معارف بلند ماوراى طبيعت زدند از احكام عالم طبيعت وناسوت مىمانند ، اينها بين عالم طبيعت و ماوراى طبيعت به عنوان جمع مكسر ، جمع كرده‌اند ، شكسته جمع كرده‌اند ، آن توان را ندارند كه نشأتين را درست بررسى كنند ولى اولياى الهى مانند معصومين عليهم السلام كه احكام عالم طبيعت را با حكم و معارف ماوراى طبيعت جمع كرده‌اند ، جمع سالم هستند ، يعنى وقتى به مقام ماوراى طبيعت سرى سپرده‌اند ، از احكام عالم طبيعت دور نيستند ، وقتى به عالم طبيعت مىپردازند ، از حكم ماوراى طبيعت دور نيستند . همان‌طور كه امام سجاد عليه السلام در صحيفهء سجاديه ، خداى سبحان را اين چنين مىستايد : « عالٍ في دُنُوّهِ و دانٍ في عُلُوّهِ » اينها مظهر يك همچون اسمى اند . يعنى در عين حال كه نزديك است ، دور است و در عين حال كه دور است ، نزديك است . اينها مظهر يك هم‌چنين اسمى هستند . در عين حال كه در عالم طبيعت هستند با ماوراى طبيعت هستند و در حالى كه در ماوراى طبيعت هستند با طبيعت هستند . اينها جمع سالم دارند ، لذا هيچ گاه سخنى از اينها صادر نمىشود كه با محكمات اصول اوليه سازگار نباشد . ولى احياناً عرفا شطحياتى دارند كه بايد « شطحيات » را هم مانند متشابهات به