از ديدگاه فقهى و كلامى به بحث پرداخته‌اند . برخى نيز منظومه‌هايى شعرى است كه پيرامون ولايت سروده شده است و تنها شمار اندكى از آن رسالات ، در خصوص مسئله مهم و شريف ولايت عرفانى كه در عرفان نظرى و « علم الهى مطلق » بحث مىشود ، تحرير يافته‌اند . مرحوم آقا محمد رضا قمشه‌اى رحمه الله كه از عارفان بزرگ شيعى و هم طراز بزرگان عرفان ، همچون صدر الدين قونوى و قيصرى و جندى و كاشانى و فرغانى و ديگر ناموران عرصه عرفان است ، رساله‌اى در ولايت ، به سبك و شيوهء اهل تشيع نگاشته است كه ذيلى است بر فصّ شيثى كتاب فصوص الحكم عارف الهى « محى الدين بن عربى » - قدس اللَّه نفسه الزكيه - و همراه با رساله‌اى در موضوع خلافت كبرى ، از اين عارف متأله قدوسى به طبع رسيده است . مرحوم آية اللَّه ميرزا احمد آشتيانى قدس سره كه از حكيمان متأله و عارفان سترگ و دل آگاه و از مدرسان نامدار علوم عقلى و كشفى در تهران بوده است ، نيز رساله‌اى در اين مبحث مهم نگاشته است كه رسالة الولاية نام دارد و از سوى بعضى فضلا به چاپ هم رسيده است . بزرگانى چون داود قيصرى معروف به « شيخ كبير » كه از شارحان نامى فصوص شيخ اكبر است در « رسائل » خويش و نيز مرحوم سيد حيدرآملى كه از عارفان نامدار شيعى و نيز صاحب شرح بر فصوص الحكم محىالدين است ، در كتب خويش به بحث پيرامون ولايت پرداخته‌اند . ديگر از شارحان فصوص ، كسانى همچون باباركنا ( ركن الدين شيرازى ) ، در شرح خويش بر فصوص ، موسوم به نصوص الخصوص فى ترجمة الفصوص كه پس از انقلاب اسلامى امت هوشيار و بيدار و قهرمان ايران ، به چاپ رسيده است ، به مناسبت‌هاى مختلف در شروح خويش بحث از ولايت عرفانى به ميان آورده‌اند كه سعى جملگى آنان مشكور است . حضرت امام خمينى - روحى فداه - هم رساله‌اى دارند به نام مصباح الهداية إلى الخلافة و الولايه كه به طبع نيز رسيده است و در آن‌جا عميق‌ترين بحث‌ها و