مقاله در قوه و فعل در اين مختصر خالص و برگزيدهء مباحث قوه و فعل از فلسفهء الهى و حكمت متعاليه و مسائل آن پيراسته از حشو و زوايد با اقامهء برهان بر آنها ، عرضه مىگردد ، و اين مختصر مقاله‌اى است واحد مشتمل بر ده فصل كه حدود هفتاد و پنج مسئله مربوط را در بر مىگيرد . فصل اول : در بيان غرض از اين مقاله انگيزهء ما در نگارش اين مقاله ، تبيين انقسام وجود مطلق به موجود بالقوه و موجود بالفعل است ، و مراد ما از موجود بالفعل ، موجودى است كه مطلق آثار مرغوبه از آن بر آن بار گردد ، و مراد از موجود بالقوه ، موجودى است كه آثار مرغوبهء در ظرف فعليتش بر آن بار نگردد . بديهى است كه حيثيت وجود ، عين حيثيت منشأيت آثار است ، بنابراين ، سلب ترتب آثار ، از موجود بالقوه همانا به اعتبار قياسش به موجود بالفعل است ، و گرنه فرض وجود ، فرض ترتب آثار است ، پس فعليت با مطلق وجود ، برابرى و همپايى دارد ، و بدين لحاظ ، موجود بالقوه خود از مصاديق موجود بالفعل است ، و فىنفسه داراى اثر است ، اگر چه با اضافه و قياس ، در مقابل موجود بالفعل قرار مىگيرد ، پس وجود كه مقسم است ، در انطباق معنايش بر افراد هنگام مقايسهء بعضى از آنها با بعض ديگر ، مختلف مىشود ، و اين اختلاف ، اختلاف تشكيكى