سخن مترجم به نام آن‌كه جان را فكرت آموخت * چراغ دل به نور جان برافروخت رساله حاضر ، دفترى است شريف و مكتوبى است عميق از مكتوبات و مؤلفات آية الحق ، حكيم محقق ، عارف و اصل ومفسر كبير قرآن حضرت استاد علامه طباطبائى قدس سره . و موضوع آن - چنان‌كه از نامش نيز پيداست - بحث عزيز و مهم « توحيد » است . بحث توحيد بىشك از مهم‌ترين مباحث اعتقادى در اسلام است و عنايت قرآن بدان بيش از ساير اصول و فروع عقيدتى و عملى است . حتى مبحث ارزنده و پربار و انسان سازى همچون « بحث معاد » و باور به رستاخيز و حيات دوباره انسان‌ها و رجوع كل موجودات به حق نيز در مقام مقايسه با اصل عميق توحيد ، ارزشى ثانوى مىيابد ، زيرا از نظر گاه منطقى فرع بر اوست ؛ يعنى تا مبدئى نباشد ، رجوع به آن مبدأ اثبات‌پذير نخواهد بود و تا خالق و آفريدگارى صاحب تمامى كمالات در بين نباشد جايى براى بحث از حساب‌رسى اعمال و پاداش و كيفر باقى نخواهد ماند . لذا اصل بنيادين دين اسلام و باور محورى مؤمنان و مسلمانان همانا اعتقاد به توحيد است . منتها بايد افزود كه روش بحث پيرامون توحيد نزد محققان و فرزانگان مسلمان يك‌سان نبوده و نيست . عارفان ، حكيمان ، متكلمان هر يك به سبك خاص و روش ويژه‌اى به اين بحث پرداخته‌اند و بديهى است كه به نتيجه‌هاى گوناگون نيز رسيده‌اند