مَلَكُوتَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ » « 1 » و مىفرمايد : « كَلَّا إِنَّ كِتابَ الْأَبْرارِ لَفِي عِلِّيِّينَ * وَ ما أَدْراكَ ما عِلِّيُّونَ * كِتابٌ مَرْقُومٌ * يَشْهَدُهُ الْمُقَرَّبُونَ » « 2 » و مىفرمايد : « كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ * لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ » « 3 » پس يكى از راه‌هاى درك معارف الهيه همان تهذيب نفس و اخلاص در بندگى است . تفاوت در ميان سه طريق نامبرده با بيان گذشته روشن شد كه قرآن كريم براى درك معارف دينى سه راه نشان داده است : ظواهر دينى و عقل و اخلاص در بندگى كه موجب انكشاف حقايق و مشاهده باطنى آنهاست ولى بايد دانست كه اين سه طريق از چند جهت با هم تفاوت دارند : اولًا : ظواهر دينى چون بياناتى هستند لفظى و به ساده‌ترين زبانى القاء شده‌اند ، در دسترس مردم قرار دارند و هر كس به اندازه ظرفيت فهم خود از آنها بهره‌مند « 4 » مىشود به خلاف دو طريق ديگر كه اختصاص به گروه خاصى داشته همگانى نمىباشند . ثانياً : طريق ظواهر دينى راهى است كه با پيمودن آن مىتوان به اصول و فروع

--> ( 1 ) . انعام ، آيه 75 . از آيه فهميده مىشود كه يكى از لوازم يقين مشاهده ملكوت آسمان‌ها و زمين است ( 2 ) . مطففين ، آيه 21 . از آيات فهميده مىشود كه سرنوشت « ابرار » در كتابى است به‌نام عليين ( بسيار بلند ) كه مقربان خدا آن را مشاهده مىكنند و ضمناً از لفظ « يشهده » پيداست كه مراد كتاب مخطوط نيست بلكه عالم قرب و ارتقاء است ( 3 ) . تكاثر ، آيه 5 . و از اين جاست كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله در روايتى كه عامه و خاصه نقل كرده‌اند مىفرمايد : « ما گروه پيامبران با مردم به اندازه خرد ايشان سخن مىگوييم » بحارالانوار ، ج 1 ، ص 37 و اصول كافى ، ج 1 ، ص 203 ( 4 ) . از آيه فهميده مىشود كه علم يقين مورث مشاهده سرانجام حال اشقياه كه جحيم ( جهنم ) ناميده مىشود ، مىباشد