زنادقه و منكرين توحيد و نبوت ، در مهد خلافت در حال مصونيت مىزيستند ؛ و حتى در دو حرم مقدس مكه و مدينه اقامت مىكردند ، و كسى متعرض حالشان نمىشد ، ولى شيعه . . . . از اين‌جاست كه شيعه هرگز نمىتواند ، اعمال چنين اكثريت مخالفى را حمل بر سهو و اشتباه نموده و آنها را در پيشگاه خداى دادرس معذور بداند . اندازهء موفقيت شيعه البته از رحلت پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله به اين طرف ، پيوسته شيعه هرگونه فشار و شكنجه را در اثر همان شيوهء انتقادى خود كشيده و مىكشد ؛ ولى سياه‌ترين و تلخ‌ترين روزگارى كه به اين طايفه گذشته ، همان سه قرن اول بعد از هجرت بوده ، و از اين راه پيشوايانشان ، طبق دستور قرآنى آنها را امر به تقيّه نموده بودند . 44 پس از آن ، در اثر فعاليت رجال شيعه ، و تبليغات دانشمندان اين طايفه ، گاه و بىگاه در گوشه و كنار جامعهء اسلامى ، محيط هاى كوچك يا نسبتاً بزرگ مناسبى برايشان پيدا مىشد 45 مانند « سلطنت زيديه » در يمن ، و « سلطنت فاطميين » در مصر ، و « سلطنت آل بويه » و عده‌اى ديگر كه در عهد آنان ، شيعه تا اندازه‌اى ، حريّت مذهب و آزادى عمل ، به دست آورد . وسيع‌ترين محيط مناسب همان بود كه در اثر مبارزه‌هاى خونين صفويه پيدا شد ، و كشور پهناورى را مثل ايران آن روز ، اشغال كرد ، و نزديك به پنج قرن مىباشد كه روز به روز پاىبرجاتر و استوارتر مىگردد . ولى نظر به اين‌كه رژيم حكومت كسرايى و قيصرى ، به نام خلافت و حكومت دينى ، قرن‌هاى متوالى در ميان مسلمين مستقر شده و به هر گوشه و كنار زندگىشان ريشه دوانيده بود ، ديگر تغيير اين رژيم و برگردانيدن روش حكومت دينى ، كه اسلام به سوى آن هدايت مىكرد ، از توانايى جمعيت بيرون بود ، و كار از كار گذشته بود .