السيد الطباطبائي
96
نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى )
آنان را به جميع آفريده هايم برترى داده ام مگر انبياء و مرسلين ، مانند برترى خورشيد بر كوكب ها . و مانند برترى آخرت بر دنيا ، و مانند برترى خودم به هر چيز . ترجمه فرمايش علامه طباطبائى ( ره ) : اين جمله ( اخير : مانند برترى خودم بر هر چيز ) گرچه مى توان آن را با تكلّف توجيه كرد ، ليكن از چيزهائى است كه خود روايت را شديداً سست مىكند . زيرا ظاهرش معنى تشبيه را در بر دارد كه ( با تكلف و توجيه نيز ) به جائى نمى رسد . شرح : ( حيف است اگر از اين سخن كوتاه علامه بهره كافى نبريم ) در اين روايت ، برترى علما بر اشخاص ديگر ، به برترى خداوند بر اشياء ديگر تشبيه شده است . علامه اين تشبيه را دليل وهن روايت مىداند . زيرا خداوند « وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ » و « لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ » است و هر كس خدا را به چيزى تشبيه كند - تشبيه بوجه من الوجوه - او موحّد نيست و توحيدش نادرست و او خدا را نشناخته است . و مهم تر اين كه در اين روايت فقط برترى خداوند ، مورد تشبيه قرار گرفته نه خود خدا . با اين همه علامه ( ره ) نه تنها آن را نمى پذيرد بل كه اين جمل واحد را دليل وهن حديث مىداند . تنزيه خداوند از هر موجود ( هم در ذات و هم در صفات ) ضرورت دارد و تشبيه نقيض تنزيه است . علامه در اين جمله كوچك به دو « تشبيه » توجه دارد ( لذا مى فرمايد : تكلّف و توجيه به جائى نمى رسد ) : 1 - « الله افضل من كلّ شيئ » : خدا بر هر چيز برترى دارد . در اين سخن خداوند با اشياء ديگر در مقام مقايسه قرار گرفته و به برترى خداوند اذعان شده است . در حالى كه مقايسه بدون تشبيه ، امكان ندارد .