السيد الطباطبائي

93

نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى )

ترجمه حديث مطابق نظر علامه طباطبائى ( ره ) : هر كس در راه طلب علم ، بدون عمل جديت به خرج دهد ، خشوع را از دست مىدهد . هر دو بزرگوار در مقام « استظهار » هستند و هر دو ، سخن شان را با « الظّاهر » آغاز كرده اند ، نه در مقام ابراز نظر قطعى . زيرا معنى مورد نظر طباطبائى ( ره ) نيز با يك تكلّف رايج و دو تكلّف مطلق ، همراه است : اولًا : نيازمند تقدير است كه بايد لفظ « علم » در حديث مقدر شود . و باصطلاح « عدم التقدير اولى » . ثانياً : در متن حديث كلمه طلب مقدم بر كلمه نحو است . و تقدير چنين مىشود « در طلب طريق علم » نه « در طريق طلب علم » ، در حالى كه مطلوب طلب ، علم است نه طريق علم . اين معنى لازم گرفته كه يك « تقدير و تاخير » و جا به جائى درباره دو لفظ مذكور ، اعمال شود . اگر متن حديث بدين صورت بود : « من انهمك فى نحو الطلب . . . . » ، با تقدير لفظ علم چنين مى شد « من انهمك فى نحو طلب العلم . . . » و معنى مورد نظر مرحوم طباطبائى به دست مى آمد . ليكن متن حديث چنين نيست . ثالثاً : در اين تقدير ، وجود الف و لام « ال - » در « النّحو » ، مانع از اين معنى است . زيرا الف و لام مانع از « اضافه » است و نمى توان گفت : مَن انهمك فى النّحو طلب العلم . و نيز نمى توان گفت : فى الطريق طلب العلم . و نتيجه سخن هر دو ، اين است كه حديث خالى از اشكال و ضعف ، نيست . و البته سندش به شدّت ضعيف است .