السيد الطباطبائي
69
نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى )
تنها جمله اى كه او در اين باره دارد در صفحه 101 است كه مى فرمايد : « مع أنه لا يظهر من الأخبار وجود مجرّد سوى الله تعالى » . ثانياً : مى گويد : در ظاهر اخبار ، در ظواهر اخبار . يعنى نصّى در اخبار بر ردّ موجود مجرّد وجود ندارد ، در ظاهر اخبار نيز دلالتى بر اثبات آن ها نيست . ثالثاً : حتى نمى گويد : ظاهر اخبار وجود موجود مجرّد ( غير از خدا ) را نفى مىكند . نكت مهّم : مسئله برعكس است يعنى از آن طرف بايد بر مرحوم مجلسى ايراد گرفت كه چرا اصل و اساس وجود مجرد ( غير از خدا ) را نفى و رد نكرده است . همانطور كه شرحش با فرمول هاى مربوطه اش گذشت . رابعاً : بر فرض كه مجلسى ( ره ) اصل و اساس قول به مجرد ( غير از خدا ) را نفى و رد كرده است ، آيا همانطور كه علامه طباطبائى ( ره ) مى فرمايد همه ويژگى هاى تجرّد را به انوار پيامبر و ائمّه عليهم السلام نسبت داده است ؟ علامه مجلسى در آغاز اين سخنش مى گويد : « فاعلم أن أكثر ما أثبتوه لهذه العقول قد ثبت لأرواح النبي و الأئمة عليهم السلام » . مى گويد : اكثر آن ويژگى ها ، نه هم شان ، نه جميع خواص التجرّد . در پايان جمله نيز مى گويد : « وجه آخر » به وجه ديگر . نه به وجهى كه ارسطوئيان دربار مجردات مى گويند . سپس اين وجه ديگر را شرح مىدهد و مى گويد : ارسطوئيان براى عقل « قِدم » را ثابت مى كنند - اما حديث ها « تقدّم » را بر ارواح مذكور ثابت مى كنند . فرق ميان « قِدم » با « تقدم » از زمين تا آسمان است و اساساً اين دو داراى دو معنى كاملًا متضاد هستند و براى خود ارسطوئيان و ديگران كاملًا روشن است .