اما آقاى كاظم يزدانى كه افغانى الاصل ، است يك جزوه تحقيقى مفيد « 1 » نوشته و در آن ، نتيجه گرفته كه مراد از ذى القرنين يكى از پادشاهان آشور است كه سد مذكور را براى جلوگيرى از حملات آريائيان وحشى ( كه بايد شاخ « ساكاها » باشند ) ساخته است . مى توان گفت اين بهترين نظريه درباره ذى القرنين و سدّش مى باشد . به هر صورت ، جمله « وراء يأجوج و مأجوج » كه در حديث ها آمده ، به معناى « آن سوى يأجوج و مأجوج » نيست . زيرا در آن صورت معنائى براى سد نمى ماند . اين عبارت از جانب خود يأجوج و مأجوج ، فرض شده و از نگرش آن ها « وراء » آمده است . 2 - در ميان ملل مختلف قديم ، كوه قفقاز معروفترين كوه شناخته شده براى ملت ها بود . لذا در حديث ها ، بخش معروف بين المللى آن كمربندى ، به عنوان سمبل آن آمده است . 3 - در يك بحث تفسيرى ، رابطه كوه قاف و يا آن كمربندى ، با آيه اول سوره « ق » ، قابل اثبات نيست . ظاهراً برخى از مفسرين و به ويژه اشخاصى مانند ، عكرمه ، قتاده ، سدّى ، و نيز يهوديانى مانند وهب بن منبّه و كعب الاحبار كه زير سايه خلفا براى مسلمانان قرآن تفسير مى كردند ، به دلخواه خودشان ، ميان آيه و كوه قاف ، رابطه بر قرار كرده اند . در حالى كه مطابق نظر علمى دانشمندان ، نه فقط كلم « ق » كه در اول سور ق هست ، بل ديگر حروف مقطّعه كه در آغاز برخى سوره هاى ديگر آمده اند ، از اسرار قرآن هستند و در موارد قريب به اتفاق ، معنى و مراد از آن ها را نمى دانيم . بنابراين اصل يك كوه كه به دور دنيا كشيده شده نه تنها يك موضوع صحيح است بل از اعجازهاى احاديث ما است . والحمد لله ربّ العالمين پايان

--> ( 1 ) - پژوهشى دربار يأجوج و مأجوج ، نوشته كاظم يزدانى ( حسينعلى ) ، چاپ كويت ، پاكستان .