السيد الطباطبائي
526
نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى )
سريان / حركت / تغيير . فيضان / حركت / تغيير . زمان / تغيير / حركت . زمان - تغيير / زمان - زمان . زمان - حركت / زمان - زمان . و هر زمانمند / مكانمند . و هر مكانمند / محدود / پديده / غير ازلى . به گمانم نيازى نيست كه هم آن فرمول ها را تكرار كنم و تكرار اين چند فرمول نيز از روى ضرورت بود . اما لازم است اين عبارت را تكرار كنم : « وجود » يك مفهوم صرفاً ذهنى است و در عينيت و واقعيت و حقيقت كائنات ، آن چه وجود ندارد ، خود « وجود » است . وجود در خارج از ذهن ، « عدم » است . و عدم نه سريان دارد و نه فيضان ، و نه هيچ چيز ديگر . و آن چه در خارج از ذهن واقعاً هست ، « موجود » است نه وجود . متاسفانه ، ارسطوئيات و صدرويات ، همگى غير از بازى كودكانه با اين « عدم » چيزى نيست . و اين عزيزان ما ، كى از اين بازى كودكانه و تخيلات بچگانه دست بر خواهند داشت ، معلوم نيست . موضوع فلسفه شان و عرفان شان ، همين « وجود / عدم » است . بهان ديگر : اگر از صدرويان بپرسيد : چرا علامه طباطبائى در اين مباحث ، طرف مثبت و نيك را عنوان مىكند و مى گويد : رحمت خدا قبل از اعمال انسان ، موجود است . اما سخن از نقمت خدا ، نمى آورد ؟