السيد الطباطبائي

523

نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى )

علامه طباطبائى در آن جا فرمود : « تقدّم صفة الرّحمة على الاعمال » . و در اين جا آيه را نيز بر آن سخنش دليل مى آورد . با اين فرق كه در آن جا « صفت رحمت » را مقدم بر اعمال بندگان ، دانست و در اين جا « وجود رحمت » را . اين دو با همديگر تفاوت زيادى دارند : آن جا مى گويد صفت رحمت و رحيم بودن خدا كه يك صفت فعل ، است بر اعمال بندگان ، سبقت دارد . بايد گفت : حتى بر وجود خود بندگان نيز مقدم است . زيرا خداوند ، رحيم بود پيش از آن كه انسان به وجود آيد . در اين جا سخنش عوض مىشود و مى گويد : رحمت خدا نه به عنوان صفت موجود ، بل به عنوان شيئ موجود ، پيش از اعمال بندگان ، حاضر و باصطلاح به طور آماده موجود است پيش از آن كه اعمال بندگان به وجود آيند . تنها مى ماند اين كه درب آن مخزن آماده به سوى چه كسى باز شود ، و به سوى چه كسى بسته باشد . و بر اين كلام ايشان مى توان ظاهر آى « وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ « 1 » » را نيز دليل آورد . اما فرمايش ايشان در آن جا ، نظر اجماعى هم علماى شيعه است ، ليكن سخن شان در اين جا مورد قبول علما نيست ( گرچه با بينش صدرويان مطابق باشد ) . زيرا آى ديگر معناى « خزائن » را تفسير مىكند ، و بر اساس مبناى خود مرحوم طباطبائى در مقام تفسير قرآن بالقرآن ، ظاهر اين آيه با آيه ديگر ، تفسير مى گردد : مى فرمايد : « وَ لِلَّهِ خَزائِنُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لكِنَّ الْمُنافِقِينَ لا يَفْقَهُونَ « 2 » » . اين آيه مى گويد : همين آسمان ها و همين زمين ، خزائن رحمت خدا هستند . مراد يك مخزن

--> ( 1 ) - آيه 21 سوره حجر . ( 2 ) - آيه 7 سوره منافقين .