السيد الطباطبائي

475

نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى )

ترجمه سخن علامه طباطبائى ( ره ) : ( توضيح : مرحوم طباطبائى دربار خود حديث ، سخنش را آورده ، پيش از بيان مجلسى و در آخر به بيان او نيز متعرض شده است ، مى فرمايد : ) شكى نيست كه اسباب فعل و آلات و قوا ، همگى از خدا هستند ، نه معتزلى در اين خلاف دارد و نه اشعرى و نه امامى . سخن در « استطاعت فعل » است كه آيا استطاعت قبل از فعل است يا همراه فعل . بينش دوم قول اشعرى است و بينش اول قول ديگران ( معتزله و شيعه ) است . سپس ( ميان شيعه و معتزله ) در « استطاعت قبل از فعل » اختلاف است كه آيا بنده وقتى كه در اسباب و آلات فعل ، تصرف مىكند ، مستقل است بدون اين كه چيزى از تصرّفش به خدا مرتبط باشد - ؟ يا خدا را نيز در آن تصرف نقشى ( صنعى ) هست با اين حيث كه قدرت خدا بر اسباب اضافه باشد و بنده فقط با تمليك خدا به آن فعل از آن اسباب ، قادر مىشود - ؟ معتزله صورت اول را معتقد هستند . و آن چه از احاديث اهل بيت ( ع ) حاصل مىشود ، صورت دوم است . وقتى كه اين را دانستى ، بر تو روشن مىشود اشكالى كه در تفسير مصنف ( مجلسى ) رحمه الله براى معناى حديث ، آورده ، كه تأويل كرده حديث را يك تأويل عجيب در حالى كه حديث بر خلاف آن صراحت دارد . ترجمه سخن علامه مجلسى ( ره ) : بيان : مراد از سخن امام ( ع ) : « بِاللَّهِ تَسْتَطِيع ، » را به [ دو احتمال مى توان تفسير كرد : ] 1 - كه خداوند او را بر فعل مجبور كند . فلذا امام ( ع ) فرمود : پس چيزى از كار به تو نمى رسد . اما وقتى كه آن شخص متكلم سه صورت ديگر را نفى كرد سپس گفت : « بِاللَّهِ أَسْتَطِيع » ، امام ( ع ) دانست كه مراد آن شخص اين است كه مستطيع و قادر هستم به وسيله آن كه خداوند من را بر اسباب و آلات مالك كرده است .