السيد الطباطبائي
432
نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى )
پس منزّه است او كه در والائى شأنش تك است . پس هيچ شيئ از قدرت او ممتنع نيست . و نه او در انتقام گيرى به اطاعت كسى محتاج است ( در نسخ ديگر : و نه براى او در اطاعتِ كسى ، انتفاعى است ) . اجابتش براى دعا كنندگان سريع است . و فرشتگان در آسمان و زمين ، مطيع او هستند . با موسى سخن گفت بدون جوارح و ادوات و بدون لب و حنجره . پاك و منزّه است او از صفات . پس هر كس گمان كند كه خداى مخلوقات محدود است ، او خالق معبود را نشناخته است . - خطبه طولانى است به قدر نياز آورديم . ترجمه سخن علامه مجلسى ( ره ) : اين سخن على ( ع ) كه مى فرمايد : « لَمْ يَخْلُقِ الْأَشْيَاءَ مِنْ أُصُولٍ أَزَلِيَّة » ، ردّ است بر فلاسفه كه به عقول ( عقول عشره ) و نيز به « هيولاى قديم » معتقد هستند . ترجمه سخن علامه طباطبائى ( ره ) : اين سخن على ( ع ) صلاحيت دارد براى ردّ « مادّه ثابته قديمه » و نيز ردّ است بر آنان كه معتقد هستند : « خلقت از تركيب نور و ظلمت به وجود آمده » . و امثال اين گونه عقايد . و اما عقول مجرّده كه معتقدينى دارد ، اين حديث شامل آن ها نمى شود . زيرا كلمه « مِن » مِن نشويّه است كه دلالت دارد بر ماديّت . و گفته نمى شود كه اشياء از عقول خلق شده اند . و اما توسط در سببيّت : پس اين كلام ، اسباب در وجود ، را نفى نمى كند ، بدون شبهه اى . بررسى : 1 - ارسطوئيان خدا را « مصدر » مى دانند كه عقل اول ، از او « صادر » شده است . مى گويند « العقل الاول هو الصّادر الاول من المصدر » . يعنى همان « مِن نشويه » . و پيش تر بيان شد و نيز همين سخن مرحوم طباطبائى از « من نشويه » دلالت دارد كه اگر خدا مصدر باشد مركب مىشود .