خدا بر معلوم غايب ، بود و اينك بر معلوم حاضر است . و گمان نكنيد كه تغييرى در علم خدا حاصل شده . زيرا : ) تغيّر در معلوم رخ داده نه در علم خدا . و تحقيق اين مطلب اين است كه : علم خداى متعال بر اين كه « چيزى به وجود آمد » عين همان علم است كه بود بر اين كه « آن چيز به وجود خواهد آمد » ، ( و هيچ تغييرى در علم حاصل نشده ) . زيرا علم به يك قضيّه و گزاره ، فقط با تغيير آن قضيّه ، تغيير مى يابد . و تغيير قضيه يا با تغيير موضوع آن است و يا با تغيير محمول آن . و معلوم ، در اين جا عبارت است از قضيه اى كه مى گويد : « زيد موجود است در فلان وقت » . آن گاه كه زيد به وجود مى آيد ، ( موضوع اين قضيه كه « زيد » است تغيير نمى يابد . زيرا ) بديهى است كه معناى زيد با حضور و غيبتش تغيير نمى يابد . بلى درست است : وقتى كه او وجود دارد اشاره به او ممكن است ، اشاره اى كه در حين عدم وجودش ، ممكن نبود . و تفاوت اشاره بر موضوع ، در علم به آن موضوع ، تفاوتى را در علم به قضيه ، ايجاد نمى كند . و خود تفاوت اشاره ، بر مى گردد به تغيّر معلوم ، نه به تغيّر علم . ترجم سخن علامه طباطبائى ( ره ) : علمى كه با وجود خارجى معلوم و عدم آن ، يا پيش از وجودش و بعد از وجودش ، تغيير نمى يابد ، « علم كلّى » است . همانطور كه لازم اين بيان مجلسى نيز همين است . و در ( مباحث بعدى ) خواهد آمد كه مؤلف ( مجلسى ) به كسى كه چنين نظرى دارد ، ايراد خواهد گرفت . و حق اين است كه : علم خداوند متعال حضورى است نه حصولى . و سزاوار است كه اين حديث بر اساس آن ( علم حضورى ) توجيه شود نه بر اساس علم حصولى . تفصيل اين مطلب در محل خود . بررسى : مى فرمايد : 1 - آن علم خدا كه تغيير نمى يابد ، علم كلّى است . و لازمه سخن مجلسى نيز همين است .