السيد الطباطبائي
233
نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى )
ترجمه سخن علامه طباطبائى ( ره ) : در اين ( سخن مجلسى ) اشكالى هست غير خفى . زيرا ادراك كليات غير از فكر است ؛ فكر يعنى انتقال از يك نتيج معلوم به مقدمات و از مقدمات به نتيجه . و فكر نيز غير از « قوّه فكر » است . و آن چه از حديث بر مى آيد ، نفى « قوّ فكر در حد انسان » است . و اما اصل فكر و نيز ادراك كليات ، را نفى نمى كند . بررسى : در اين كه حيوانات جزئيات را درك مى كنند ، كسى شبهه اى ندارد . اما دربار كليات ، اختلاف نظر هست ؛ برخى معتقدند كه حيوانات كليات را درك مى كنند و برخى ديگر آن را نفى مى كنند . جزئيات : به هر شيئ يا رخدادى كه در خارج از ذهن تحقق عينى دارد ، « جزئى » مى گويند . مانند زيد يا فلان درخت معين در خارج و يا راه رفتن يك شخص در خارج از ذهن و . . . كليات : كلّى يك برداشت ذهنى است از افراد يك جنس و يا نوع ، و مصاديق يك جنس از رفتارها و يا نوعى از آن ها . و به عبارت ديگر : كلى يك تجرب ذهنى است كه ذهن آن را از موارد متعدد در خارج ، برداشت مىكند . حيوان و مفهوم آن ، يك برداشت ذهنى است كه ذهن انسان با توجه به « مابه الاشتراك » همة حيوانات برداشت كرده و در خود جاى مىدهد ، همين طور انسان ، درخت ، آب ، كوه و . . . كلى فقط در ذهن وجود دارد و در خارج از ذهن وجود ندارد . آن چه در خارج هست افراد و مصاديق آن كلى ، است .