بود كه در طبقهء ابو على فارسى و ابو سعيد سيرافى قرار داشت و فنون ادبى را از زجّاج و ابن سراج و ابن دريد فراگرفت . « 29 » در حلّ مشكلات و ايضاح معضلات بىنظير بود و ابو القاسم تنوخى و ابو محمد جوهرى از شاگردان وى مىباشند . تنوخى گويد : از كسانى كه از فرقهء معتزله در زمان ما ، حضرت على - عليه السّلام - را بعد از حضرت رسالت افضل تمامى مردم داند ، على بن عيسى نحوى ، معروف به ابن الرمانى است . رمانى در نحو و لغت و نجوم و فقه و كلام معتزله مصنّفات بسيارى دارد . « 30 » 2 - اعجاز القرآن - تأليف قاضى ابو بكر محمّد بن طيّب بن محمّد بن جعفر بن قاسم باقلانى ، در گذشته به سال 403 ه ق ، در بغداد . وى از اكابر متكلمين عهد عضد الدولهء ديلمى و وحيد عصر خود و تابع طريقت ابو الحسن اشعرى بوده و به جدل و مناظره شهرت داشته است . « 31 » گويند كه وى با شيخ مفيد - خدايش رحمت كناد - به مناظره پرداخت ، و شيخ بر او غالب آمد . « 32 » ابن خلكان گويد كه وى تأليفات بسيار و مشهورى در علم كلام از خود برجاى نهاد و رياست مذهب معتزله به دو منتهى مىشد . « 33 » اين كتاب يك بار در سال 1315 هجرى قمرى در مصر چاپ گرديد ، « 34 » و پس از چاپهاى مكرر ، طبع محققانهء آن در 1954 م در قاهره منتشر شد . كتاب مزبور در اثبات

--> ( 29 ) . بغية الوعاة ، ص 344 . ( 30 ) . ريحانة الادب ، ج 2 ، ص 331 - و نيز رجوع كنيد به : روضات الجنّات ، ج 5 ، ص 230 - 231 و الكنى و الالقاب ، ج 2 ، ص 280 - 281 . ( 31 ) . ريحانة الادب ، ج 1 ص 222 - با اندك تصرف . ( 32 ) . الكنى و الالقاب ، ج 2 ، ص 63 . ( 33 ) . روضات الجنّات ، ج 7 ، ص 343 . ( 34 ) . ريحانة الادب ، ج 1 ، ص 222 .